You are here

Integrale tekst naar het Comburgse handschrift

  1. Willem, die vele bouke maecte,
  2. Daer hi dicken omme waecte,
  3. Hem vernoyde so haerde
  4. Dat die avonture van Reynaerde
  5. In Dietsche onghemaket bleven
  6. - Die Willem niet hevet vulscreven -
  7. Dat hi die vijte van Reynaerde soucken
  8. Ende hise na den Walschen boucken
  9. In Dietsche dus hevet begonnen.
  10. God moete ons ziere hulpen jonnen.
  11. Nu keert hem daer toe mijn zin
  12. Dat ic bidde in dit beghin
  13. Beede den dorpren enten doren,
  14. Ofte si commen daer si horen
  15. Dese rijme ende dese woort,
  16. Die hem onnutte sijn ghehoort,
  17. Dat sise laten onbescaven.
  18. Te vele slachten si den raven,
  19. Die emmer es al even malsch.
  20. Si maken sulke rijme valsch
  21. Daer si niet meer of ne weten
  22. Dan ic doe, hoe datsi heeten
  23. Die nu in Babilonien leven.
  24. Daden si wel, si soudens begheven.
  25. Dat en segghic niet dor minen wille :
  26. Mijns dichtens ware een ghestille,
  27. Ne hads mi eene niet ghebeden
  28. Die in groeter hovesscheden
  29. Gherne keert hare saken.
  30. Soe bat mi dat ic soude maken
  31. Dese avontuere van Reynaerde.
  32. Al begripic die grongaerde
  33. Ende die dorpren ende die doren,
  34. Ic wille dat die ghene horen
  35. Die gherne pleghen der eeren
  36. Ende haren zin daer toe keeren
  37. Datsi leven hoofschelike,
  38. Sijn si arem, sijn si rike,
  39. Diet verstaen met goeden sinne.
  40. Nu hoert hoe ic hier beghinne!
  41. HEt was in eenen tsinxen daghe
  42. Dat beede bosch ende haghe
  43. Met groenen loveren waren bevaen.
  44. Nobel, die coninc, hadde ghedaen
  45. Sijn hof crayeren over al
  46. Dat hi waende, hadde hijs gheval,
  47. Houden ten wel groeten love.
  48. Doe quamen tes sconinx hove
  49. Alle die diere, groet ende cleene,
  50. Sonder vos Reynaert alleene.
  51. Hi hadde te hove so vele mesdaen
  52. Dat hire niet dorste gaen.
  53. Die hem besculdich kent, ontsiet!
  54. Also was Reynaerde ghesciet
  55. Ende hier omme scuwedi sconinx hof
  56. Daer hi in hadde crancken lof.
  57. Doe al dat hof versamet was,
  58. Was daer niemen, sonder die das,
  59. Hine hadde te claghene over Reynaerde,
  60. Den fellen metten grijsen baerde.
  61. NU gaet hier up eene claghe.
  62. Isingrijn ende sine maghe
  63. Ghinghen voer den coninc staen
  64. Ysengrijn begonste saen
  65. Ende sprac : "Coninc, heere,
  66. Dor hu edelheit ende dor hu eere
  67. Ende dor recht ende dor ghenade,
  68. Ontfaerme hu miere scade
  69. Die mi Reynaert heeft ghedaen,
  70. Daer ic af dicken hebbe ontfaen
  71. Groeten lachter ende verlies.
  72. Voer al dandre ontfaerme hu dies
  73. Dat hi mijn wijf hevet verhoert
  74. Ende mine kindre so mesvoert
  75. Dat hise beseekede daer si laghen,
  76. Datter twee noint ne saghen
  77. Ende si worden staer blent.
  78. Nochtan hoendi mi sent :
  79. Het was sint so verre comen
  80. Datter eenen dach af was ghenomen
  81. Ende Reynaerd soude hebben ghedaen
  82. Sine onsculde. Ende also saen
  83. Alse die heleghe waren brocht,
  84. Was hi ander sins bedocht
  85. Ende ontfoer ons in sine veste.
  86. Heere, dit kennen noch die beste
  87. Die te hove zijn commen hier.
  88. Mi hevet Reynaert, dat felle dier,
  89. So vele te leede ghedaen,
  90. Ic weet wel al sonder waen,
  91. Al ware al tlaken paerkement
  92. Datmen maket nu te Ghent,
  93. In ne ghescreeft niet daer an.
  94. Dies zwijghics nochtan,
  95. Ne ware mijns wives lachter
  96. Ne mach niet bliven achter,
  97. No onversweghen no onghewroken!"
  98. Doe Ysengrijn dit hadde ghesproken,
  99. Stont up een hondekijn, hiet Cortoys,
  100. Ende claghede den coninc in Francsoys
  101. Hoet so arem was wijlen eere,
  102. Dat alles goets en hadde meere
  103. In eenen winter, in eene vorst,
  104. Dan alleene eene worst
  105. Ende hem Reynaert, die felle man,
  106. Die selve worst stal ende nam.
  107. Tybeert die cater die wart gram;
  108. Aldus hi sine tale began
  109. Ende spranc midden in den rinc
  110. Ende seide : "Heere coninc,
  111. Dor dat ghi Reynaerde zijt onhout,
  112. So en es hier jonc no hout,
  113. Hine hebbe te wroughene jeghen hu.
  114. Dat Cortoys claghet nu,
  115. Dats over menich jaer ghesciet.
  116. Die worst was mine, al en claghic niet.
  117. Ic hadse bi miere lust ghewonnen
  118. Daer ic bi nachte quam gheronnen
  119. Omme bejach in eene molen,
  120. Daer ic die worst in hadde ghestolen
  121. Eenen slapenden molen man.
  122. Hadder Cortoys yewet an,
  123. Dan was bi niemene dan bi mi.
  124. Hets recht dat omberecht zi
  125. Die claghe die Cortoys doet."
  126. Pancer de bever sprac: "Dinct hu goet,
  127. Tybeert, datmen die claghe ombeere?
  128. Reynaert es een recht mordeneere
  129. Ende een trekere ende een dief.
  130. Hine heeft oec niemene so lief,
  131. No den coninc, minen heere,
  132. Hine wilde dat hi lijf ende eere
  133. Verlore, mochtire an winnen
  134. Een vet morzeel van eere hinnen.
  135. Wat sechdi van eere laghe?
  136. En dedi ghistren in den daghe
  137. Eene die meeste overdaet
  138. An Cuwaerde den hase die hier staet,
  139. Die noyt eenich dier ghedede?
  140. Want hi hem binnen sconinx vrede
  141. Ende binnen des coninx gheleede
  142. Ghelovede te leerne sinen crede
  143. Ende soudene maken capelaen.
  144. Doe dedine sitten gaen
  145. Vaste tusschen sine beene.
  146. Doe begonsten si over eene
  147. Spellen ende lesen beede
  148. Ende lude te zinghene crede.
  149. MI gheviel dat ic te dien tijden
  150. Ter selver stede soude lijden.
  151. Doe hoerdic haerre beeder sanc
  152. Ende maecte daer waert minen ganc
  153. Met eere arde snelre vaerde.
  154. Doe vandic daer meester Reynaerde
  155. Die ziere lessen hadde begheven
  156. Die hi te voren up hadde gheheven,
  157. Ende diende van sinen houden spelen
  158. Ende hadde Coewaerde bi der kelen
  159. Ende soude hem thoeft af hebben ghenomen,
  160. Waer ic hem niet te hulpen comen
  161. Bi avontueren in dien stonden.
  162. Siet hier noch die verssche wonden
  163. Ende die teekine, heere coninc,
  164. Die Coewaert van hem ontfinc.
  165. Laetti dit bliven onghewroken
  166. Dat hu verde dus es te broken,
  167. Ghine wreket als huwe mannen wijsen,
  168. Men saelt huwen kindren mesprijsen
  169. Hier naer over wel menich jaer."
  170. "Bi Gode, Pancer, ghi secht waer!",
  171. Sprac Ysengrijn daer hi stoet,
  172. "Heere, waer Reynaerd doot, het waer ons goet,
  173. Also behoude mi God mijn leven.
  174. Ne ware, wert hem dit vergheven
  175. Hi sal noch hoenen binnen eere maent
  176. Sulken dies niet ne bewaent."
  177. DOe spranc up Grinbert die das,
  178. Die Reynaerts broeder sone was,
  179. Met eere verbolghenlike tale :
  180. "Heere Ysengrijn, men weet dat wale
  181. Ende hets een hout bijspel :
  182. Viants mont seit selden wel.
  183. Verstaet, neemt miere talen goem :
  184. Ic wilde hi hinghe an eenen boem
  185. Bi ziere kelen als een dief
  186. Die andren heeft ghedaen meest grief.
  187. Heere Ysengrijn, wildi angaen
  188. Soendinc ende dat ontfaen?"
  189. "Daer toe willic helpen gherne."
  190. "Mijn oem en saelt hem oec niet wernen
  191. Entie meest andren heeft mesdaen,
  192. Sal den andren in baten staen
  193. Van minen oem ende van hu.
  194. Al comt hi niet claghen nu,
  195. Ware mijn oem wel te hove
  196. Ende stonde in sconinx love,
  197. Heere Ysengrijn, als ghi doet,
  198. En soude den coninc niet dincken goet
  199. Ende ghine bleves heden onbegrepen,
  200. Dat ghi sijn vel so hebt ghenepen
  201. So dicwile met huwen scerpen tanden,
  202. Dat hi niet ne conde ghehanden."
  203. Ysengrijn sprac : "Hebdi gheleert
  204. An huwen oem dus lieghen apeert?"
  205. "In hebbe daer an niet gheloghen.
  206. Ghi hebt minen oem bedroghen
  207. Arde dicke in menegher wijsen.
  208. Ghi mesleettene van den pladijse
  209. Die hi hu warp van der kerren,
  210. Doe ghi hem volghet van verren
  211. Ende ghi die beste pladijse up laset,
  212. Daer ghi hu ane hadt versadet.
  213. Ghine gaeft hem no goet no quaet,
  214. Sonder alleene eenen pladijsen graet
  215. Dat ghi hem te jeghen brocht
  216. Dor dat ghine niet en mocht.
  217. Sint hoendine van eenen bake
  218. Die vet was ende van goeder smake
  219. Dien ghi leit in huwen muzeele.
  220. Doe Reynaert heesschede zijn deele
  221. Andwoerdi hem in scerne :
  222. 'Hu deel willic hu gheven gherne,
  223. Reynaert, scone jonghelinc!
  224. Die wisse daer die bake an hinc,
  225. Becnause, so es so vet.'
  226. Reynaerde waes lettel te bet
  227. Dat hi den goeden bake ghewan
  228. In sulker zorghen, dattene een man
  229. Vinc ende warpene in sinen zac.
  230. Dese pine ende dit onghemac
  231. Hevet hi leden dor Ysengrijne
  232. Ende ondert waerven meer dan ic hu rijme.
  233. GHi heeren, dinct hu dit ghenouch?
  234. Nochtan, om meer onghevouch
  235. Dat hi claghet om sijn wijf,
  236. Die Reynaerde hevet al haer lijf
  237. Ghemint, so doet hi hare.
  238. Al ne makedent zijt niet mare,
  239. Ic dart wel segghen over waer
  240. Dat langher es dan VII jaer
  241. Dat Reynaert hevet hare trauwe.
  242. Om dat Haer Sint, die scone vrouwe,
  243. Dor minne ende dor quade zede
  244. Reynaert sinen wille dede,
  245. Wattan? So was sciere ghenesen.
  246. Wat talen mach daer omme wesen?
  247. Nu maket heere Cuwaert, die hase,
  248. Eene claghe van eere blase.
  249. Of hi den credo niet wel en las,
  250. Reynaerd, die zijn meester was,
  251. Mochte hi sinen clerc niet blauwen?
  252. Dat ware onrecht, en trauwen.
  253. Cortoys claghet om eene worst
  254. Die hi verloes in eene vorst.
  255. Die claghe ware bet verholen :
  256. Ende hoerdi datso was ghestolen?
  257. Male quesite male perdite!
  258. Onrecht wert men qualike quite
  259. Datmen hevet qualic ghewonnen.
  260. Wie sal Reynaerde dat verjonnen
  261. Of hi ghestolen goet ghinc an?
  262. Niemen die recht versceeden can!
  263. REynaert es een gherecht man.
  264. Sint dat die coninc sinen ban
  265. Hevet gheboden ende sinen vrede,
  266. So weetic wel dat hi ne dede
  267. Dinc ne gheene dan of hi ware
  268. Hermite ofte clusenare.
  269. Naest siere huut draecht hi een hare.
  270. Binnen desen naesten jare
  271. Sone hat hi vleesch, no wilt, no tam.
  272. Dat seidi die ghistren danen quam.
  273. Malcroys hevet hi begheven,
  274. Sinen casteel, ende hevet up heven
  275. Eene cluse daer hi leghet in.
  276. Ander bejach no ander ghewin,
  277. So wanic wel, dat hine hevet
  278. Dan karitate diemen hem ghevet.
  279. Bleec es hi, ende magher van pinen.
  280. Hongher, dorst, scerpe karijnen
  281. Doghet hi voer sine zonden
  282. Recht te desen selven stonden".
  283. DOe Grimbert stont in dese tale,
  284. Saghen si van berghe te dale
  285. Canticler commen ghevaren
  286. Ende brochte up eene bare
  287. Eene doode hinne ende hiet Coppe,
  288. Die Reynaert hadde bi den croppe
  289. Hoeft ende hals af ghebeten.
  290. Dit moeste nu de coninc weten.
  291. Canteclere quam voer de bare gaende
  292. Sine vederen zeere slaende.
  293. In weder zijden van der baren
  294. Ghinc een hane wijde mare.
  295. Die een hane hiet Cantaert,
  296. Daer wijlen na gheheeten waert
  297. Vrauwe Alenten goeden hane.
  298. Die ander hiet, na minen wane,
  299. Die goede hane Crayant,
  300. Die scoenste hane diemen vant
  301. Tusschen Portaengen ende Polane.
  302. Elkerlijc van desen hanen
  303. Droucht eene berrende stallicht,
  304. Dat lanc was ende richt.
  305. Daer waren Coppen broeders twee,
  306. Die riepen : "O wy ende wee!".
  307. Om haerre sustre Coppen doot
  308. Dreven si claghe ende jammer groot.
  309. Pinte ende Sproete droughen die bare.
  310. Hem was te moede zware
  311. Van haerre suster die si hadden verloren.
  312. Men mocht arde verre horen
  313. Haerre tweer carminghe.
  314. Dus sijn si commen int ghedinghe.
  315. CAnticler spranc in den rijnc
  316. Ende seide : "Heere, coninc,
  317. Dor God ende dor ghenade,
  318. Nu ontfaermet miere scaden
  319. Die mi Reynaert heeft ghedaen
  320. Ende mine sustren die hier staen
  321. Ende seere hebben haren onwille.
  322. Ten in gane van aprille,
  323. Doe die winter was vergaen,
  324. Ende men siet die bloumen staen
  325. Over al die velde groene,
  326. Doe was ic fier ende coene
  327. Van minen groten gheslachte.
  328. Ic hadde jongher zonen achte
  329. Ende jongher dochtren zevene,
  330. Dien wel lusten te levene,
  331. Die mi Roede, die vroede,
  332. Hadde brocht te dien broede.
  333. Si waren alle vet ende staerc
  334. Ende ghinghen in een scone paerc,
  335. Dat was beloken in eenen muere.
  336. Hier binnen stoet eene scuere,
  337. Daer vele honden toe hoorden,
  338. Datsi menich dier fel scoorden.
  339. Dies waren mine kindre onvervaert.
  340. Dit benijdde dus Reynaert
  341. Dat siere waren so vaste binnen
  342. Dat hire ne gheen conste ghewinnen.
  343. Hoe dicken ghinc hi om den muere,
  344. Want Reynaert, die felle ghebuere,
  345. Ende leide om ons sine laghen.
  346. Alsene dan die honde saghen,
  347. Liepen si na met haerre cracht.
  348. Eene waerf wart hi up de gracht
  349. Bi avontueren daer belopen,
  350. Dat ic hem sach een deel becoepen
  351. Sine diefte ende sinen roef,
  352. Dat hem die pelse zeere stoef.
  353. Nochtan quam hi bi baraten.
  354. Dattene God moete verwaten!
  355. Doe waer wi zijns langhe quijte.
  356. Sint quam hi als een hermijte,
  357. Reynaerd, die mordadeghe dief,
  358. Ende brochte mi zeghele ende brief
  359. Te lesene, heere coninc,
  360. Daer hu seghele ane hinc.
  361. DOe ic die letteren began lesen,
  362. Dochte mi daer an ghescreven,
  363. Dat ghi haddet coninclike
  364. Over alle huwen rike
  365. Alle dieren gheboden vrede
  366. Ende oec allen voghelen mede.
  367. Oec brochte hi mi ander niemare
  368. Ende seide dat hi ware
  369. Een begheven clusenare
  370. Ende hi hadde ghedaen vele zware
  371. Voer sine zonden meneghe pine.
  372. Hi toechde mi palster ende slavine,
  373. Die hi brochte van der Elmare,
  374. Daer onder eene scerpe hare.
  375. Doe sprac hi: 'Heere Cantecleer,
  376. Nu mooghdi wel vor waert meer
  377. Van mi sonder hoede leven.
  378. Ic hebbe bi der scole vergheven
  379. Al vleesch ende vleesch smout.
  380. Ic bem voert meer so hout,
  381. Ic moet miere zielen telen.
  382. Gode willic hu bevelen.
  383. Ic ga daer ic hebbe te doene.
  384. Ic hebbe middach ende noene
  385. Ende priemen te segghene van den daghe.'
  386. Doe nam hi neven eere haghe
  387. Sinen wech. Te dien ghesceede
  388. Ghinc hi lesen sinen crede.
  389. Ic wart blide ende onvervaert
  390. Ende ghinc te minen kindren waert
  391. Ende was so wel al sonder hoede,
  392. Dat ic al met minen broede
  393. Sonder zorghe ghinc buten muere.
  394. Daer gheviel mi quade avontuere.
  395. Want Reynaert, die felle saghe,
  396. Was ghecropen dor de haghe
  397. Ende hadde ons die porte ondergaen.
  398. Doe wart miere kindre saen
  399. Een ghepronden huten ghetale,
  400. Dat leide Reynaert in sine male.
  401. Quade avontuere mi doe nakede.
  402. Want sint dat hise smakede
  403. In sinen ghiereghen mont,
  404. Ne conste ons wachtre no onse hont
  405. No bewachten no bescaermen.
  406. Heere, dat laet hu ontfaermen.
  407. Reynaert leide sine laghe
  408. Beede bi nachte ende bi daghe
  409. Ende roefde emmer mine kindre.
  410. So vele es tghetal mi mindre
  411. Dant ghewone was te zine,
  412. Dat die XV kindre mine
  413. Sijn ghedeghen al tote vieren;
  414. So zuver heefse die onghiere
  415. Reynaert in sinen mont verslonden.
  416. Noch ghistren wert hem metten honden
  417. Ontjaghet Coppe, die mare,
  418. Die hier leghet up dese bare.
  419. Dit claghic hu met groeten zeere.
  420. Ontfaremt hu mijns, wel soete heere!"
  421. DIe coninc sprac : "Grimbeert die das,
  422. Hu oem, die clusenare was,
  423. Hi hevet ghedaen so goede carine,
  424. Levic een jaer, het sal hem scinen.
  425. Nu hoert hier, Canticleer,
  426. Wat sal der talen meer?
  427. Hu dochter leghet al hier versleghen.
  428. God moet haerre zielen pleghen.
  429. Wine moghense niet langher houden
  430. - God moeter al ghewouden -
  431. Ende sullen onse vygelyen zinghen.
  432. Daer na sullen wise bringhen
  433. Den lichame ter eerden met eeren.
  434. Dan sullen wi met desen heeren
  435. Ons beraden ende bespreken
  436. Hoe wi ons best ghewreken
  437. An Reynaerde dese moort."
  438. Doe hi ghesprac dese woort,
  439. Beval hi jonghe ende houden
  440. Datsi vygelyen zinghen souden.
  441. DAt hi gheboet was sciere ghedaen.
  442. Doe mochtemen horen ane slaen
  443. Ende beghinnen harde ho
  444. Dat placebo domino
  445. Ende die verse die daer toe horen.
  446. Ic seit oec in waren worden,
  447. Ne ware oec ware ons te lanc,
  448. Wie daer der zielen vers zanc
  449. Ende wie die zielen lesse las.
  450. Doe die vygelyen ghehent was,
  451. Doe leidemen Coppen in dat graf,
  452. Dat bi engiene ghemaect was,
  453. Onder die linde in een gras.
  454. Van maerber steene die slecht was,
  455. Die letteren diemen daer an sach.
  456. Die saerc die daer up lach
  457. Dede an tgraf bekinnen
  458. Wie daer lach begraven binnen.
  459. Dus spraken die bouc stave
  460. An den zaerc up den grave :
  461. "Hier leghet Coppe begraven,
  462. Die so wale conste scraven,
  463. Die Reynaert, die vos, verbeet
  464. Ende haren gheslachte was te wreet."
  465. NU leghet Coppe onder mouden.
  466. Die coninc sprac tsinen houden,
  467. Datsi hem alle bespraken
  468. Hoe si alre best ghewraken
  469. Dese groete overdade.
  470. Doe waren si alle te rade
  471. Datsi daer den coninc rieden,
  472. Dat hine dan soude ombieden
  473. Dat hi te hove soude comen.
  474. No dor scaden no dor vromen
  475. Ne lette, hine quame int ghedinghe,
  476. Ende men Brune van dien dinghe
  477. Die bodscap soude laden.
  478. Dies was die coninc sciere beraden,
  479. Dat hi dus sprac te Bruun, den beere :
  480. "Heere Bruun, dit segghic voer dit heere,
  481. Dat ghi dese bodscap doet.
  482. Oec biddic hu dat ghi zijt vroet,
  483. Dat ghi hu wacht van baraet.
  484. Reynaert es fel ende quaet;
  485. Hi sal hu smeeken ende lieghen.
  486. Mach hi, hi sal hu bedrieghen
  487. Met valschen woorden ende met sconen.
  488. Mach hi, bi Gode, hi sal hu honen."
  489. "Heere," seit hi, "laet hu castyen!
  490. So moete mi God vermalendyen
  491. Of mi Reynaert so sal honen,
  492. Inne saelt hem weder lonen,
  493. Dat hijs an den dulsten zi.
  494. Nu, ne zorghet niet om mi."
  495. Nu neemt hi orlof ende hi sal naken
  496. Daer hi zeere sal mesraken.
  497. NU es Brune up die vaert
  498. Ende hevet in ziere herten onwaert
  499. Ende het dochte hem overdaet
  500. Dat yement soude sijn so quaet
  501. Ende dat hem Reynaert hoenen soude.
  502. Dor den keer van eenen woude
  503. Quam hi gheloepen dor eene wostine,
  504. Daer Reynaert hadde de pade sine
  505. Ghesleghen crom ende menichfoude,
  506. Also als hi huten woude
  507. Hadde gheloepen om sijn bejach.
  508. Beneden der woestinen lach
  509. Een berch oech ende lanc.
  510. Daer moeste Bruun sinen ganc
  511. Te middewaerde over maken,
  512. Sal hi te Manpertus gheraken.
  513. Reynaerd hadde so menich huus,
  514. Maer die casteel Manpertus
  515. Dat was die beste van sinen borghen.
  516. Daer trac hi in als hi in zorghen
  517. Ende in noede was bevaen.
  518. Nu es Brune die beere ghegaen
  519. Dat hi te Manpertuus es comen.
  520. Daer hi de porte hevet vernomen
  521. Daer Reynaerd hute plach te gane,
  522. Doe ghinc hi voer die barbecane
  523. Sitten over sinen staert
  524. Ende sprac : "Sidi in huus, Reynaert?
  525. Ic bem Bruun, des coninx bode,
  526. Die hevet ghezworen bi sinen Gode,
  527. Ne comdi niet ten ghedinghe
  528. Ende ic hu niet voer mi bringhe
  529. Recht te nemene ende te ghevene
  530. Ende in vreden voert te levene,
  531. Hi doet hu breken ende raden.
  532. Reynaerd, doet dat ic hu rade
  533. Ende gaet met mi te hove waert."
  534. Dit verhoerde al nu Reynaert,
  535. Die voer sine poerte lach
  536. Daer hi vele te ligghene plach
  537. Dor waremhede van der zonnen.
  538. Bi der tale die Bruun heeft begonnen
  539. Bekenden alte hant Reynaert
  540. Ende tart bet te dale waert
  541. In sine donckerste haghedochte.
  542. Menichfout was zijn ghedochte
  543. Hoe hi vonde sulken raet
  544. Daer hi Bruun, den fellen vraet,
  545. Te scherne mede mochte driven
  546. Ende selve bi ziere eeren bliven.
  547. DOe sprac Reynaert over lanc :
  548. "Huwes goets raets hebbet danc,
  549. Heere Bruun, wel soete vrient.
  550. Hi hevet hu qualic ghedient
  551. Die hu beriet desen ganc
  552. Ende hu desen berch lanc
  553. Over te loepene dede bestaen.
  554. Ic soude te hove sijn ghegaen,
  555. Al haddet ghi mi niet gheraden,
  556. Maer mi es den buuc so gheladen
  557. Ende in so utermaten wijse
  558. Met eere vremder niewer spise.
  559. Ic vruchte in sal niet moghen gaen,
  560. Inne mach sitten no ghestaen;
  561. Ic bem so utermaten zat."
  562. "Reynaert, wat haetstu, wat?"
  563. "Heere Brune, ic hat crancke have.
  564. Arem man, dan nes gheen grave,
  565. Dat mooghdi bi mi wel weten.
  566. Wi aerme liede, wi moeten heten,
  567. Hadden wijs raet, dat wi node haten.
  568. Goeder versscher honich raten
  569. Hebbic couver arde groet.
  570. Die moetic heten dor den noet,
  571. Als ic hel niet mach ghewinnen.
  572. Nochtan als icse hebbe binnen,
  573. Hebbicker af pine ende onghemac."
  574. Dit hoerde Brune ende sprac :
  575. "HElpe, lieve vos Reynaert,
  576. Hebdi honich dus onwaert?
  577. Honich es een soete spijse
  578. Die ic voer alle gherechten prijse
  579. Ende icse voer alle gherechten minne.
  580. Reynaerd, helpt mi, dat ics ghewinne.
  581. Edele Reynaert, soete neve,
  582. Also langhe als ic sal leven
  583. Willic hu daer omme minnen.
  584. Reynaerd, helpt mi, dat ics ghewinne."
  585. "Ghewinnen? Bruun, ghi hout hu spot!"
  586. "In doe, Reynaert, so waer ic zot,
  587. Hildic spot met hu, neen ic, niet."
  588. Reynaert sprac : "Bruun, mochtijs yet,
  589. Of ghi honich moghet heten,
  590. Bi huwer trauwen, laet mi weten.
  591. Mochtijs yet, ic souts hu saden.
  592. Ic saels hu so vele beraden,
  593. Ghine hatet niet met hu tienen,
  594. Waendic hu hulde daer met verdienen."
  595. "Met mi tienen? Hoe mach dat wesen?
  596. Reynaert, hout huwen mont van desen
  597. Ende sijts seker ende ghewes :
  598. Haddic al thonich dat nu es
  599. Tusschen hier ende Portegale,
  600. Ic haet al up teenen male."
  601. REynaerd sprac : "Bruun, wat sechdi?
  602. Een dorper, heet Lamfroit, woent hier bi,
  603. Hevet honich so vele te waren,
  604. Ghine hatet niet in VII jaren.
  605. Dat soudic hu gheven in hu ghewout,
  606. Heere Brune, wildi mi wesen hout
  607. Ende voer mi dinghen te hove."
  608. Doe quam Brune ende ghinc gheloven
  609. Ende sekerde Reynaerde dat,
  610. Wildine honichs maken zat
  611. - Des hi cume ombiten sal -
  612. Hi wilde wesen over al
  613. Ghestade vrient ende goet gheselle.
  614. Hier omme louch Reynaert, die felle,
  615. Ende sprac : "Bruun, heelt mare,
  616. Verghave God dat mi nu ware
  617. Also bereet een goet geval,
  618. Alse hu dit honich wesen sal,
  619. Al wildijs hebben VII hamen."
  620. Dese woort sijn hem bequame,
  621. Bruun, ende daden hem so sochte.
  622. Hi louch dat hi nemmee ne mochte.
  623. Doe peinsde Reynaerd daer hi stoet :
  624. "Bruun, es mine avonture goet,
  625. Ic wane hu daer noch heden laten
  626. Daer ghi sult lachen te maten."
  627. NA dit peinsen ghinc Reynaert huut
  628. Ende sprac al over luut :
  629. "Oem Bruun, gheselle, willecome!
  630. Het staet so, suldi hebben vrome,
  631. Hier ne mach zijn gheen langher staen.
  632. Volghet mi ic sal voeren gaen.
  633. Wi houden desen crommen pat.
  634. Ghi sult noch heden werden zat,
  635. Saelt na minen wille gaen.
  636. Ghi sult noch heden hebben, sonder waen,
  637. Also vele als ghi moghet ghedraghen."
  638. Reynaert meende van groten slaghen :
  639. Dit was dat hi hem beriet.
  640. Die keytijf Bruun ne wiste niet
  641. Waer hem Reynaerd die tale keerde,
  642. Die hem honich stelen leerde,
  643. Dat hi wel seere sal becoepen.
  644. Al sprekende quam dus gheloepen
  645. Reynaert met sinen gheselle Brune
  646. Tote Lamfroits bi den tune.
  647. Wildi horen van Lamfreyde?
  648. Dat waer was, eist somen mi seide,
  649. Een temmerman van goeden love
  650. Ende hadde bi sinen hove
  651. Eene eecke brocht huten woude
  652. Die hi ontwee clieven soude
  653. Ende hadde twee wegghen daer in ghesleghen,
  654. Also temmermans noch pleghen.
  655. Die eecke was ontdaen wel wijde.
  656. Des was Reynaert arde blide.
  657. Te Brunen sprac hi ende louch :
  658. "Siet hier hu grote ghevouch,
  659. Brune, ende nemet wel goem.
  660. Hier in desen selven boem
  661. Es honichs utermaten vele.
  662. Prouft of ghijs in huwe kele
  663. Ende in huwen buuc moghet bringhen.
  664. Nochtan suldi hu selven dwinghen :
  665. Al dincket hu goet die honich raten,
  666. Hetet te zeden ende te maten,
  667. Dat ghi hu selven niet verdervet.
  668. Ic ware ontheert ende onthervet,
  669. Wel soete oem, mesquame hu yet."
  670. Brune sprac : "Reynaert, ne sorghet niet.
  671. Waendi dat ic bem onvroet?
  672. Mate es tallen spele goet."
  673. "Ghi secht waer," sprac Reynaerd,
  674. "Waer omme bem ic oec vervaert?
  675. Gaet toe ende crupet daer in."
  676. Reynaert peinsde om zijn ghewin
  677. Ende Brune liet hem so verdoren,
  678. Dat hi thoeft over die horen
  679. Ende die twee voerdere voete in stac
  680. Ende Reynaert poghede dat hi brac
  681. Die wegghen beede huter eecken.
  682. Die daer te voren ghinc so smeeken,
  683. Bruun, bleef ghevanghen in den boem.
  684. Nu hevet de neve sinen oem
  685. In boesheden bracht met sulker achte,
  686. Dat hi met liste no met crachte
  687. In gheere wijs ne can ontgaen
  688. Ende biden hoefde staet ghevaen.
  689. Wat raeddi Brunen te doene?
  690. Dat hi was sterc ende coene
  691. Sal hem niet ghehelpen moghen.
  692. Hi sach wel hi was bedroghen.
  693. Hi began briesschen ende dulen.
  694. Hi was ghegrepen bi zier mulen
  695. So vaste ende bi den voeten voren :
  696. Al dat hi pijnde was verloren.
  697. Hine waende nemmermeer ontgaen.
  698. Van verren was Reynaert ghestaen
  699. Ende sach commen Lamfreyde,
  700. Die up sinen hals brochte beide
  701. Een scaerpe haex ende eene baerde.
  702. Hier mooghdi horen van Reynaerde
  703. Hoe hi sinen oem ghinc rampineeren :
  704. "Oem Brune, vaste gaet mineeren!
  705. Hier comt Lamfroyt ende sal hu scijncken.
  706. Haddi gheten, so souddi drincken!"
  707. NA der talen so ghinc Reynaert
  708. Weder te sinen casteele waert
  709. Sonder orlof, ende mettien
  710. Hevet Lamfroyt den beere versien
  711. Ende vernam dat hi was ghevaen.
  712. Doe ne was daer gheen langher staen.
  713. Hi liep wech metter haest
  714. Daer hi die hulpe wiste naest,
  715. Daer dat naeste dorp stont
  716. Ende dede hem allen cont
  717. Dat daer stont ghevaen een beere.
  718. Doe volchde hem een mekel heere :
  719. Int dorp ne bleef man no wijf.
  720. Den beere te nemene sijn lijf,
  721. Liept al dat loepen mochte.
  722. Sulc was die eenen bessem brochte,
  723. Sulc eenen vleghel, sulc een rake,
  724. Sulc quam gheloepen met eenen stake,
  725. So si quamen van haren werke.
  726. Selve die pape van der kerke
  727. Brochte eenen cruus staf,
  728. Die hem de coster noede gaf.
  729. Die coster drouch eene vane
  730. Mede te stekene ende te slane.
  731. Des spapen wijf, vrauwe Julocke,
  732. Quam gheloepen met haren rocke
  733. Daer so omme hadde ghesponnen.
  734. Voer hem allen quam gheronnen
  735. Lamfroyt met eere scerper haex.
  736. Al hadde Brune lettel ghemaex,
  737. Hi ontsach meer ongheval
  738. Ende sette al jeghen al.
  739. DOe hi dat gheruchte hoorde,
  740. Hi spranc up so dat hem scorde
  741. Van sinen aensichte al die huut.
  742. Al brochte Brune dat hoeft huut
  743. Met aerbeide ende met pinen,
  744. Nochtan liet hi daer van den zinen
  745. Eene oere ende beede sine lier.
  746. Nye maecte God so leelic dier.
  747. Hoe mochte hi zeerre sijn mesrocht.
  748. Al haddi thoeft hute brocht,
  749. Eer hi die voete conde ghewinnen,
  750. Blever alle die claeuwen binnen
  751. Ende sine twee anscoen beede.
  752. Dus gherochte hi huut met leede.
  753. Hoe mochte hi zijn ontheert meer?
  754. Die voete waren hem so zeer,
  755. Dat hi tloepen niet conste ghedoghen.
  756. Dat bloet liep hem over die hoghen,
  757. Dat hi niet wel conste ghesien.
  758. Hine dorste bliven no vlien.
  759. Hi sach suut onder die zonne
  760. Lamfroyt commen gheronnen;
  761. Daer na die priester, die heere.
  762. Hi quam gheloepen vele zeere;
  763. Daer na die coster metter vane,
  764. Daer na alle die prochiane,
  765. Die houde lieden metten jonghen.
  766. Daer na quam up haren stap ghespronghen
  767. Sulke quene die van houden
  768. Cume eenen tant hadde behouden.
  769. Wie so wille, wachte hem dies :
  770. Die scade hevet of verlies
  771. Ende groet ongheval,
  772. Over hem so willet al.
  773. Dit sceen arem man Brunen wel.
  774. Sulc dreechdem nu an sijn vel
  775. Die des ghesweghen hadde stille,
  776. Hadde Bruun ghestaen tsinen wille.
  777. Dit was beneden eere riviere,
  778. DAt Brune, onsalichst alre diere,
  779. Van meneghen dorper was beringhet.
  780. Doe was daer lettel ghedinghet.
  781. Hem naecte groet onghemac :
  782. Die een slouch, die ander stac,
  783. Die een slouch, die ander warp.
  784. Lamfroyt was hem alre scaerpst.
  785. Een hiet Lottram Lanc Voet.
  786. Hi drouch eenen verboerden cloet
  787. Ende stacken emmer na dat hoghe.
  788. Vrauwe Vulmaerte, scerpe loghe
  789. Ghinckene koken met eenen stave.
  790. Abelquac ende mijn vrauwe Bave
  791. Laghen beede onder die voete
  792. Ende streden beede om eene cloete.
  793. Ludmoer metter Langher Nese
  794. Drouch eenen loedwapper an een pese
  795. Ende ghincker met al omme zwinghen.
  796. Ludolf metten Crommen Vingheren
  797. Dede hem alles te voren,
  798. Want hi was best gheboren,
  799. Sonder Lamfroy alleene.
  800. Hughelijn metten Crommen Beene
  801. Was zijn vader, dat weet men wale,
  802. Ende was gheboren van Abscale
  803. Ende was sone vrauwe Ogernen,
  804. Eens hout makigghe van lanternen.
  805. ANder wijf ende ander man,
  806. Meer dan ic ghenomen can,
  807. Daden Brunen groet onghemac
  808. So dat hem zijn bloet huut lac.
  809. Brune ontfinc al sulc payment
  810. Als hem elc gaf daer omtrent.
  811. Die pape liet den cruus staf
  812. Ghestichte slaen, slach in slach,
  813. Ende die coster metter vane
  814. Ghinc hem vastelike ane.
  815. Lamfroyt quam ter selver wijlen
  816. Met eere scerper bijlen
  817. Ende slouchene tusschen hals ende hoeft,
  818. Dat Brune wart zeere verdoeft,
  819. Dat hi verspranc vanden slaghe
  820. Tusschen der riviere enter haghe
  821. In eenen trop van houden wiven
  822. Ende warper een ghetal van viven
  823. In die riviere die daer liep,
  824. Die wel wijt was ende diep.
  825. Des papen wijf wasser eene.
  826. Des was spapen bliscap cleene.
  827. Doe hi zijn wijf sach in die vliet,
  828. Doene luste hem langher niet
  829. Bruun te stekene no te slane.
  830. Hi riep : "Siet, edele prochiane,
  831. Ghindre vloot vrauwe Julocke
  832. Beede met spillen ende met rocke.
  833. Nu toe, die haer helpen mach.
  834. Ic gheve hem jaer ende dach
  835. Vul pardoen ende aflaet
  836. Van alre sondeliker daet."
  837. BEede man ende wijf
  838. Lieten den aermen keytijf
  839. Brune ligghen over doot
  840. Ende ghinghen daer die pape gheboot
  841. Beede met stringhen ende met haken.
  842. Die wijle datsi die vrauwe huut traken,
  843. So quam Brune in die riviere
  844. Ende ontswam hem allen sciere.
  845. Die dorperen waren alle gram :
  846. Si saghen dat hem Brune ontswam,
  847. Datsi hem niet mochten volghen.
  848. Upt touver stonden si verbolghen
  849. Ende ghinghen na hem rampineren.
  850. Bruun die lach in die ryviere
  851. Daer hi vant den meesten stroem.
  852. Al dryvende bat hi dat God den boem
  853. Moeste verdrouven ende verwaten
  854. Daer hi zijn hoere in hadde ghelaten
  855. Ende beede sine lier.
  856. Voert vloucte hi dat felle dier,
  857. Den boesen vos Reynaerde,
  858. Diene met sinen brunen baerde,
  859. So diepe in die eecke dede crupen.
  860. Daer na Lamfroyt van der stupen
  861. Daer hi hem so leede dede.
  862. In aldustanen ghebede
  863. Lach Brune also langhe wijle,
  864. Dat hi wel een halve mile
  865. Van der stede was ghedreven
  866. Daer die dorpers waren bleven.
  867. Hi was verpijnet ende moede
  868. Ende onder commen van den bloede,
  869. So dat hi hadde crancke vaert.
  870. Doe zwam hi te lande waert
  871. Ende croep ligghen in dat hoever.
  872. Ghine saghet noint droever
  873. Gheen dier no gheenen man.
  874. Hi lach jammerlic ende stan
  875. Ende slouch met beede sinen lancken.
  876. Des mochte hi al Reynaerde dancken.
  877. NU hoert wat Reynaert heeft ghedaen!
  878. Hi hadde een vet hoen ghevaen
  879. Bi Lamfroyts an der heyden,
  880. Eer hi danen was versceiden.
  881. Hi hadt up eenen berch ghedreghen
  882. Verre huut allen weghen,
  883. Daer het eenlic was ghenouch.
  884. Dat was wel zijn ghevouch.
  885. Dor dat daer was niemens ganc
  886. Ende hi dor niemens bedwanc
  887. Sine proye dorste rumen.
  888. Doe hi dat hoen toten plumen
  889. Hadde gheleit in sine male,
  890. Doe ghinc hi neder te dale
  891. Eenen verholenliken pat.
  892. Hi was utermaten zat.
  893. Dat weder was scone ende heet.
  894. Hi hadde gheloepen dat hem dat zweet
  895. Neder liep neven die liere.
  896. Daer omme liep hi ter riviere,
  897. Dor dat hi hem vercoelen soude.
  898. In bliscap arde menichfoude
  899. Was sijn herte doe bevaen.
  900. Hi hopede wel, al sonder waen,
  901. Dat Lamfroyt hadde den beere versleghen
  902. Ende hine thuus waert hadde ghedreghen.
  903. Doe sprac hi : "Hets mi wel ghevaren.
  904. Die mi te hove meest soude daren,
  905. Die hebbic doot in desen daghe.
  906. Nochtan wanic sonder claghe
  907. Ende sonder wanconst bliven.
  908. Ic mach te rechte bliscap driven."
  909. DOe Reynaert was in dese tale,
  910. Sach hi neder waert te dale
  911. Ende vernam Bruun daer hi lach.
  912. Enten eersten als hine sach,
  913. Hadde hijs rauwe ende toren.
  914. Daer die bliscap was te voren
  915. Daer lach in thoren ende nijt
  916. Ende sprac : "Vermalendijt,
  917. Lamfroyt, moet dijn herte sijn!
  918. Du best dulre dan een zwijn!
  919. Lamfroyt, ergher puten sone,
  920. Lettel eeren bestu ghewone.
  921. Hoe es di dese beere ontgaen,
  922. Die di te voren was ghevaen?
  923. Hoe menich morseel leghet der an,
  924. Dat gherne hetet menich man.
  925. O wy, Lamfroyt, verscroven druut,
  926. Hoe rikelike een beere huut
  927. Heefstu heden verloren,
  928. Die di ghewonnen was te voren!"
  929. DIt scelden hevet Reynaert ghelaten
  930. Ende ghinc neder bi der straten
  931. Dor te siene hoet Bruun stoet.
  932. Doe hine sach ligghen al een bloet
  933. Ende ziec ende onghesont
  934. Den aermen beere, te dier stont,
  935. Dat sach Reynaert arde gherne.
  936. Doe bescalt hine te sinen scherne :
  937. "Siere, priester, dieu vo saut.
  938. Kendi Reynaert, den rybaut?
  939. Wildine scauwen, so siettene hier.
  940. Den roden scalc, den fellen ghier.
  941. Seght mi priester, soete vrient,
  942. Biden Heere dien ghi dient,
  943. In wat ordinen wildi hu doen,
  944. Dat ghi draghen roeden capproen?
  945. So weder sidi abd so pryhore?
  946. Hi ghinc hu arde na den hore
  947. Die hu dese crune hevet bescoren.
  948. Ghi hebt huwen top verloren.
  949. Ghi hebt hu anscoen af ghedaen.
  950. Ic wane ghi wilt zinghen gaen
  951. Van huwen complete dat ghetijde.
  952. Dit hoerde Brune ende wert omblijde,
  953. Want hine const doe niet ghewreken.
  954. Hem so dochte sijn herte breken
  955. Ende slouch weder in die riviere.
  956. Hine wilde van den fellen diere
  957. Nemmeer hoeren die tale.
  958. Hi liet hem neder daer te dale
  959. Metten strome dryven te hant
  960. Ende ghinc ligghen up dat zant.
  961. HOe sal nu Brune te hove comen?
  962. Al mocht hem al de weerelt vromen,
  963. Hine ghinghe niet over sine voete.
  964. Hi was ghenoopt so onsoete
  965. In die eecke, daer hi te voren
  966. Van tween voeten hadde verloren
  967. Alle die claeuwen ende dat vel.
  968. Hine conste niet ghepeinsen wel
  969. Hoe hi best ten coninc gaet.
  970. Nu hoert, hoe hi die vaert bestaet.
  971. Hi zat over sine hamen
  972. Ende began met groter scamen
  973. Rutsen over sinen staert.
  974. Ende als hi dus moede waert,
  975. So wentelde hi dan eene wile.
  976. Dus dreef hi meer dan eene mile
  977. Eer hi tes coninx hove quam.
  978. Doemen Brune vernam
  979. In derre wijs van verren comen,
  980. Wart ghetwifelt van hem zomen
  981. Wat daer quam ghewentelt zoe.
  982. Dien coninc wart de herte onvroe,
  983. Die Brune bekende te hant,
  984. Ende seide : "Dit es mijn serjant,
  985. Brunen. Hem es dat hoeft so roet.
  986. Hi es ghewont toter doot.
  987. Ay God, wie heeftene so mesmaect?"
  988. Binnen desen so was Brune ghenaect
  989. Dat hi den coninc claghen mochte.
  990. Hi stan ende versuchte onzochte
  991. Ende sprac : "Coninc, edel heere,
  992. Wreket mi dor hu selves eere
  993. Over Reynaerde, dat felle dier,
  994. Die mi mine scone lier
  995. Met ziere lust verliesen dede
  996. Ende daer toe mine hoeren mede
  997. Ende hevet mi ghemaect als ghi siet."
  998. Die coninc sprac : "Of ic dit niet
  999. Ne wreke, so moetic zijn verdoomt!"
  1000. Ende hier na so hevet hi ghenoomt
  1001. Alle die hoechste bi namen
  1002. Ende ontboet datsi quamen
  1003. Alle gader an sinen raet.
  1004. Doe rieden si hoe dese daet
  1005. Best werde gherecht tes conincs eere.
  1006. Doe rieden die meeste heeren
  1007. Dat menne twee waerven daghen soude,
  1008. Reynaerde, of die coninc woude,
  1009. Ende horen tale ende weder tale.
  1010. Oec seiden si, si wilden wale
  1011. Dat Tybeert, die cater, van desen
  1012. Tote Reynaerde bode soude wesen.
  1013. Al ware hi cranc, hi ware vroet.
  1014. Dese raet dinct den coninc goet.
  1015. DOe sprac die coninc : "Heere Tybeert,
  1016. Gaet wech. Eer ghi weder keert,
  1017. Besiet dat Reynaert met hu come.
  1018. Dese heeren segghen some,
  1019. Al es Reynaert andren dieren fel,
  1020. Hi gheloevet hu so wel,
  1021. Dat hi gherne doet huwen raet.
  1022. Ne comt hi niet, hets hem quaet.
  1023. Men salne drie waerven daghen
  1024. Te lachtre alle sinen maghen.
  1025. Gaet Tybeert, dit secht hem."
  1026. "Ay heere," sprac Tybeert, "ic bem
  1027. Een arem wicht, een cleene dier.
  1028. Heere Brune, die staerc was ende fier,
  1029. Ne conste Reynaert niet ghewinnen.
  1030. In welker wijs salics beghinnen?"
  1031. Doe sprac die coninc : "Heere Tybeert,
  1032. Ghi zijt wijs ende wel gheleert,
  1033. Al sidi niet groet. Nochtan,
  1034. Hets menich die met luste can
  1035. Dat werken ende met goeden rade,
  1036. Dat hi met crachte niet ne dade.
  1037. Gaet, doet sciere mijn ghebod."
  1038. Tybeert sprac : "Nu helpe mi God,
  1039. Dat het mi moete wel vergaen.
  1040. Ic sal eene vaert bestaen
  1041. Die mi doet zwaer in minen moet.
  1042. God ghevere mi af al goet."
  1043. NU moet Tybeert doen die vaert,
  1044. Die zeere es drouve ende vervaert.
  1045. Ende als hi up den wech quam,
  1046. Sach hi van verren ende vernam
  1047. Sente Martins voghel ende quam ghevloghen.
  1048. Doe wart Tybeert vroe ende in hoghen
  1049. Ende riep an Sente Martins voghel :
  1050. "Nu vliech te miere rechter hant."
  1051. Die voghel vloech daer hi vant
  1052. Een haghe daer hi in wilde lijden
  1053. Ende vloech Tybeert ter luchter zijden.
  1054. Dit teekin ende dit ghemoet
  1055. Dochte Tybeert niet wesen goet.
  1056. Hadde hi ghesien den voghel lijden
  1057. Scone ter rechter zijden,
  1058. So waende hi hebben goet gheval.
  1059. Nu was hi dies onthopet al.
  1060. Nochtan maecte hi hem selven moet
  1061. Ende gheliet hem, als menich doet,
  1062. Bet dan hem te moede was.
  1063. Dus liep hi henen sinen pas,
  1064. Tes hi quam te Manpertus
  1065. Ende vant Reynaerde in zijn huus
  1066. Alleene staen, verweendelike.
  1067. Tybeert sprac : "God, die rike,
  1068. Moete hu goeden avont gheven.
  1069. Die coninc dreecht hu an hu leven,
  1070. Ne comdi niet te hove met mi."
  1071. Reynaert sprac : "Tybeert, helet vry,
  1072. Neve, ghi zijt mi willecome!
  1073. God gheve hu eere ende vrome.
  1074. Bi Gode, dat jan ik hu wale."
  1075. Wat coste Reynaerde scone tale.
  1076. Al seghet sine tonghe wale,
  1077. Sine herte die es binnen fel!
  1078. Dit wert Tybeerde ghetoghet wel
  1079. Eer die lijne wert ghelesen
  1080. Ten hende. Ende met desen
  1081. Sprac Reynaert : "Neve, ic wille dat ghi
  1082. Tavont herberghe hebt met mi
  1083. Ende morghen willen wi metten daghe
  1084. Te hove waert sonder saghe.
  1085. In hebbe oec onder alle mine maghe
  1086. Niement, Tybeert, daer ic mi nu
  1087. Bet up verlate dan up hu.
  1088. Hier was commen Bruun, de braet.
  1089. Hi toechde mi so fel ghelaet
  1090. Ende dochte mi so over staerc,
  1091. Dat ic omme dusent maerc
  1092. Den wech met hem niet hadde bestaen.
  1093. Dat sal ic met hu, al sonder waen,
  1094. Maerghin metter dagheraet."
  1095. Tybeert sprac : "Hets beteren raet
  1096. Ende het dinct mi beter ghedaen
  1097. Dat wi nochtavont te hove gaen
  1098. Dan wi tote morghin beiden.
  1099. Die mane scijnet an der heiden
  1100. Also claer alse die dach.
  1101. Ic wane, niemen ne sach
  1102. Beter tijt tote onser vaert."
  1103. "Neen, lieve neve," sprac Reynaert,
  1104. "Sulc mochte ons daer ghemoeten,
  1105. Hi soude ons quedden ende groeten
  1106. Die ons nemmermee dade goet,
  1107. Quame hi snachts in ons ghemoet.
  1108. Ghi moet herberghen tavont met mi."
  1109. Tybeert sprac : "Wat souden wy
  1110. Eten, Reynaert, of ic hier bleve?"
  1111. "Daer omme zorghe ic, lieve neve.
  1112. Hier es der spijsen quaden tijt.
  1113. Ghi mocht heten, begheerdijt,
  1114. Een stic van eere honich raten,
  1115. Die bequamelic es utermaten.
  1116. Wat sechdi, moochdi shonichs yet?"
  1117. Tybeert sprac : "Mine roukes niet.
  1118. Reynaert hebdi niet in huus?
  1119. Gavedi mi eene vette muus,
  1120. Daer mede lietic hu ghewaert."
  1121. "Eene vette muus," sprac Reynaert,
  1122. "Soete Tybeert, wat secht di?
  1123. Hier woent noch een pape bi,
  1124. Een scuere staet noch an sijn huus,
  1125. Daer in es meneghe vette muus.
  1126. Ic waense niet ghedroughe een waghen,
  1127. So dicken hoere ic den pape claghen
  1128. Dat sine dryven huten huuse."
  1129. "Reynaert, zijn daer so vette muse?
  1130. Verghave God, waer ic nu daer."
  1131. "Tybeert," seit hi, "sechdi waer?
  1132. Wildi muse?" "Of icse wille!
  1133. Reynaert, doet dies een ghestille.
  1134. Ic minne muse voer alle saken.
  1135. Weetti niet dat muse smaken
  1136. Bet dan eenich venisoen?
  1137. Wildi minen wille doen
  1138. Dat ghi mi leet daer si zijn,
  1139. Daer mede mochti die hulde mijn
  1140. Hebben, al haddi minen vadre
  1141. Doot ende mijn gheslachte al gadre."
  1142. REynaert sprac : "Neve, houddi hu spot?"
  1143. "Neenic, Reynaert, also helpe mi God."
  1144. "Weet God, Tybeert, wistic dat,
  1145. Ghi soutter sijn nochtavont sat."
  1146. "Sat, Reynaert? Dat ware vele."
  1147. "Tybeert, dat sechdi thuwen spele."
  1148. "In doe, Reynaert, bi miere wet.
  1149. Haddic een muus ende waer so vet,
  1150. In gaefse niet omme eenen busant."
  1151. "Tybeert, gaet met mi te hant.
  1152. Ic leede hu daer ter selver stat
  1153. Daer icker hu sal maken zat,
  1154. Eer ic nemmermeer van hu sceede."
  1155. "Ja ic, Reynaert, up die gheleede
  1156. Ghinghe ic met hu te Mompelier."
  1157. "So gaen wi dan, wi sijn hier
  1158. Al te langhe", sprac Reynaert.
  1159. Doe so namen si up die vaert.
  1160. Tybeert ende sijn oem Reynaert
  1161. Ende liepen daer si loepen wilden
  1162. Datsi nye toghel up hilden,
  1163. Eer si quamen tes papen scuere,
  1164. Die met eenen erdinen muere
  1165. Al omme ende omme was beloken,
  1166. Daer Reynaert in was te broken
  1167. Des ander daghes daer te voren
  1168. Doe die pape hadde verloren
  1169. Eenen hane die hi hem nam.
  1170. Hier omme was tornich ende gram
  1171. Des papen sone Martinet
  1172. Ende hadde voer dat gat gheset
  1173. Een strec den vos mede te vane.
  1174. Dus gherne wrake hi den hane.
  1175. Dit wiste Reynaert, dat felle dier,
  1176. Ende sprac : "Neve Tybeert, hier,
  1177. Crupet in dit selve gat.
  1178. Ne weset traghe no lat.
  1179. Gaet al omme ende omme gripen.
  1180. Hoert hoe die muse pipen!
  1181. Keert weder huut als ghi zijt sat.
  1182. Ic sal hier bliven voer dit gat
  1183. Ende sal hu hier buten beiden.
  1184. Wine moghen niet tavont sceiden.
  1185. Morghin gaen wi te hove waert.
  1186. Tybeert siet dat ghi niet en spaert.
  1187. Gaet heten ende laet ons keeren
  1188. Te miere herberghen met eeren.
  1189. Mijn wijf sal ons wel ontfaen."
  1190. "Willic te desen gate in gaen?
  1191. Wat sechdi, Reynaert, eist hu raet?
  1192. Die papen connen vele baraet,
  1193. Ic besteecse arde noode."
  1194. "O wy, Tybeert, twi sidi bloode?
  1195. Wanen quam huwer herten desen wanc?"
  1196. Tybeert scaemde hem ende spranc
  1197. Daer hi vant groet ongherec,
  1198. Want eer hijt wiste, was hem een strec
  1199. Omme sinen hals arde vast.
  1200. Dus hoende Reynaert sinen gast.
  1201. Alse Tybeert gheware wart
  1202. Des strecs, wart hi vervaert
  1203. Ende spranc voert. Dat strec liep toe.
  1204. Tybeert moeste roupen doe
  1205. Ende wroughede hem selven dor den noot.
  1206. Hi makede een gheroup so groot
  1207. Met eenen jammerliken ghelate,
  1208. Dat Reynaert hoerde up der strate,
  1209. Buten, daer hi alleene stoet,
  1210. Ende riep : "Vindise goet,
  1211. Die muse, Tybeert, ende vet?
  1212. Wiste nu dat Martinet,
  1213. Dat ghi ter taflen satet
  1214. Ende dit wiltbraet dus hatet,
  1215. Dat ghi verteert in weet hoe,
  1216. Hi sauder hu saeuse maken toe.
  1217. So hovesch een cnape es Martinet!
  1218. Tybeert, ghi singhet in lanc so bet.
  1219. Pleecht men tes coninx hove des?
  1220. Verghave God, die gheweldich es,
  1221. Dat, Tybeert, daer met hu ware
  1222. Ysingrijn, die mordenare,
  1223. In sulker bliscap als ghi zijt!"
  1224. Dus heeft Reynaert groot delijt
  1225. Dor Tybeerts ongheval.
  1226. Ende Tybeert stont ende ghal
  1227. So lude dat Martinet ontspranc.
  1228. Martinet riep : "Ha ha, God danc!
  1229. Ter goeder tijt heeft nu ghestaen
  1230. Mijn strec. Ic hebber met ghevaen
  1231. Den hoenre dief, na minen wane.
  1232. Nu toe, ghelden wi hem den hane!"
  1233. MEt desen wart hi toten viere
  1234. Ende ontstac eenen stroe wisch sciere
  1235. Ende wecte moedre ende vadre
  1236. Ende die kindre alle gadre
  1237. Ende riep : "Nu toe, hi es ghevaen!"
  1238. Doe mochtemen sien porren saen
  1239. Alle die in dien huus waren.
  1240. Selve die pape ne wilde niet sparen,
  1241. Quam hute sinen bedde, moeder naect.
  1242. Martinet hi was gheraect
  1243. Tote Tybeert ende riep : "Hijs hier!"
  1244. Die pape spranc an dat vier
  1245. Ende ghegreep zijns wijfs rocke.
  1246. Een offer keersse nam vrouwe Julocke
  1247. Ende ontstacse metter haest.
  1248. Die pape liep Tybeert naest
  1249. Ende ghincken metten rocke slaen.
  1250. Doe moeste Tybeert daer ontfaen
  1251. Wel meneghen slach, al in een.
  1252. Die pape stont, als hem wel sceen,
  1253. Al naect ende slouch slach in slach
  1254. Up Tybeert die voer hem lach.
  1255. Daer ne spaerdene haer ne gheen.
  1256. Martinet ghegreep eenen steen
  1257. Ende warp Tybeert een hoghe huut.
  1258. Die pape stont al bloeter huut
  1259. Ende hief up eenen groeten slach.
  1260. Alse Tybeert dat ghesach,
  1261. Dat hi emmer sterven soude,
  1262. Doe dedi een deel als die boude,
  1263. Dat dien pape verghinc te scanden.
  1264. Beede met claeuwen ende met tanden
  1265. Dedi hem pant, alsoet wel scheen,
  1266. Ende spranc dien pape tusschen die been
  1267. In die burse al sonder naet,
  1268. Daermen dien beyaert mede slaet.
  1269. Dat dinc viel neder up den vloer.
  1270. Die vrauwe was zeerich ende zwoer,
  1271. Bi der zielen van haren vader,
  1272. Sine wilde wel om al gader
  1273. Die offerande van eenen jare,
  1274. Dat niet den pape ghevallen ware
  1275. Dit vernoy ende dese scame.
  1276. So sprac : "Int sleets duvels name
  1277. Moete dit strec sijn gheset.
  1278. Siet, lieve neve Martinet :
  1279. Dit was van huwes vader ghewande.
  1280. Siet hier mijn scade ende mijn scande
  1281. Emmermeer voert in allen stonden.
  1282. Al ghenase hi van der wonden,
  1283. Hi blivet den soeten spele mat."
  1284. Reynaert stont noch doe voer tgat.
  1285. DOe hi dese tale hoerde,
  1286. Hi louch dat hem bachten scorde
  1287. Ende hem crakede die taverne.
  1288. Doe sprac hi te sinen scherne :
  1289. "Swijghet, Julocke, soete vrouwe,
  1290. Ende laet zijncken desen rauwe
  1291. Ende laet bliven huwen toren!
  1292. Wattan, al hevet hu heere verloren
  1293. Eenen van den clippelen zinen,
  1294. Al te min so sal hi pinen!
  1295. Laet bliven dese tale achtre!
  1296. Gheneset de pape, en es gheen lachtre
  1297. Dat hi ludet met eere clocken!"
  1298. Dus troeste Reynaert vrauwe Ju Locken,
  1299. Die haer arde zeere mesliet.
  1300. Die pape mochte langher niet
  1301. Ghestaen; hi viel in ommacht.
  1302. Doe hiefsene up met haerre cracht
  1303. Ende drouchene recht te bedde waert.
  1304. Hier binnen keerde Reynaert
  1305. Alleene ter herberghen waert
  1306. Ende liet Tybeert zeere vervaert
  1307. Ende in zorghen van der doot.
  1308. Al was Tybeerts zorghe groet,
  1309. Doe hise alle onledich sach
  1310. Over dien pape die daer lach
  1311. Ghewont, doe ghinc hi hem pinen
  1312. So dat hi metten tanden zine
  1313. Die pese midden beet ontwee.
  1314. Doe ne wildi letten nemmee
  1315. Ende spranc weder hute ten gate
  1316. Ende dede hem up die rechte strate
  1317. Die tes conincx waert ghelach.
  1318. Eer hi daer quam so waest dach
  1319. Ende die zonne begonste rijsen.
  1320. In eens arems ziecs wijsen
  1321. Quam Tybeert in thof gheronnen,
  1322. Die tes papen hadde ghewonnen
  1323. Dat hi langhe claghen mach.
  1324. Alse die coninc dit versach,
  1325. Dat hi hadde dat hoeghe verloren,
  1326. Doe mochtemen vreeselike horen
  1327. Den coninc dreeghen den dief Reynaert.
  1328. Die coninc doe niet langher ne spaert,
  1329. Hine riep sine baroene te rade
  1330. Ende vraechde wat hi best dade
  1331. Jeghen Reynaerts overdaet.
  1332. Doe wart ghindre menich raet
  1333. Hoemen Reynaert ter redenen brochte,
  1334. Die dese overdaet wrochte.
  1335. DOe sprac Grimbeert die das,
  1336. Die Reynaerts broeder sone was :
  1337. "Ghi heeren, ghi hebt meneghen raet.
  1338. Al ware mijn oem noch also quaet,
  1339. Salmen vry recht voert draghen :
  1340. Men salne drie waerven daghen,
  1341. Alsomen doet eenen vryen man.
  1342. Ende en comt hi niet dan,
  1343. So es hi sculdich alre dinc
  1344. Daer hi af voer den coninc
  1345. Van desen heeren es beclaghet."
  1346. "Wie wildi, Grimbeert, dattene daghet?"
  1347. Sprac de coninc, "Wie es hier
  1348. Die sijn hoeghe ofte sijn lier
  1349. Wille setten in avontueren
  1350. Omme eene felle creatuere?
  1351. Ic wane hier niemene en es so zot."
  1352. Grimbeert sprac : "So helpe mi God.
  1353. Siet mi hier, ic bem so coene
  1354. Dat ic wel dar bestaen te doene
  1355. Dese bodscap, ghebiedijt."
  1356. "Grimbeert, gaet wech, ende zijt
  1357. Vroet ende wacht hu jeghen mesval."
  1358. Grimbert sprac : "Coninc, heere, ic sal."
  1359. DUs gaet Grimbeert te Manpertuus.
  1360. Als hire quam, vant hi in huus
  1361. Sinen oem ende vrauwe Ermelijnen,
  1362. Die bi haren welpekijnen
  1363. Laghen in die haghedochte.
  1364. Ende ten eersten dat Grimbeert mochte,
  1365. Groette hi sinen oem ende ziere moyen.
  1366. Hi sprac : "En sal hu niet vernoyen
  1367. Des onrechts daer ghi in zijt?
  1368. Dincket hu noch niet wesen tijt
  1369. Dat ghi trect, oem Reynaert,
  1370. Tote des conincs hove waert,
  1371. Daer ghi wel zeere zijt beclaghet?
  1372. Ghi zijt III waerven ghedaghet.
  1373. Vermerrendi maerghin den dach,
  1374. So zorghic dat hu ne mach
  1375. Negheene ghenade nie ghescien.
  1376. Ghi sult in den derden daghe sien
  1377. Huwen casteel bestormen, Manpertuus.
  1378. Ghi sult gherecht sien voer hu huus
  1379. Eene galghe ofte een rat.
  1380. Over waer segghic hu dat :
  1381. Beede hu kindre ende hu wijf
  1382. Sullen verliesen haer lijf
  1383. Lachterlike, al sonder waen.
  1384. Ghine moghet selve niet ontgaen.
  1385. Daer omme es hu de beste raet,
  1386. Dat ghi met mi te hove gaet.
  1387. Hets messelic hoet ghevallen mach...
  1388. Hu es dicken up eenen dach
  1389. Vremder avontueren ghevallen,
  1390. Dan ghi noch - qijite van hem allen -
  1391. Met des conincx orlove
  1392. Maerghin sciet huten hove."
  1393. REynaert seide : "Ghi secht waer.
  1394. Nochtan, Grimbeert, comme ic daer,
  1395. Onder des conincs ghesinde,
  1396. Dat ic binnen den hove vinde,
  1397. Es up mi verbolghen al.
  1398. Quame ic danen, het ware gheval.
  1399. Nochtan dinct mi beter wesen
  1400. - Ghenese of ic mach ghenesen -
  1401. Dat ic met hu te hove vare
  1402. Dan het al verloren ware :
  1403. Casteel, kindre ende wijf
  1404. Ende daer toe mijns selves lijf.
  1405. In mach den coninc niet ontgaen.
  1406. Alse ghi wilt, so willic gaen.
  1407. Hoert," seit hi, "vrauwe Hermelijne,
  1408. Ic bevele hu die kindre mine,
  1409. Dat ghire wale pleghet nu.
  1410. Voer alle dandre bevelic hu
  1411. Minen zone Reynaerdine.
  1412. Hem staen wel de gaerdeline
  1413. In zine muulkine over al.
  1414. Ic hope dat hi mi slachten sal.
  1415. Hier es Rollel, ende scone dief,
  1416. Die hebbic nochtan harde lief,
  1417. Ja, als yement sine kindre doet.
  1418. Al eist dat ic nu van hier moet,
  1419. Ic salt mi nemen arde na
  1420. Up dat ic mach, dat ic ontga.
  1421. Grimbeert, neve, God moet hu lonen."
  1422. Met hoofschen woorden ende met sconen
  1423. Nam Reynaert an de sine orlof
  1424. Ende ruumde sijns selves hof.
  1425. Ay, hoe drouve bleef vrauwe Hermeline
  1426. Ende hare cleene welpekine.
  1427. DOe Reynaert sciet huut Manpertuus
  1428. Ende hi hof liet ende huus
  1429. Aldus omberaden staen.
  1430. Nu hoert wat Reynaert heeft ghedaen
  1431. Teerst dat hi quam an der heyden.
  1432. Hi sprac te Grimbeerte ende zeide :
  1433. "Grimbert, scone, wel soete neve,
  1434. Van zorghen suchtic ende beve.
  1435. Lieve neve, ic wille gaen
  1436. - Nu hoert mine redene saen -
  1437. Te biechten hier te di :
  1438. Hier nes ander pape bi.
  1439. Hebbic mine biechte ghedaen,
  1440. Hoe so die saken sijn vergaen,
  1441. Mine ziele sal te claerre wesen."
  1442. Grimbeert andwoerde na desen :
  1443. "Oem, wildi te biechten gaen,
  1444. So moetti dan verloven saen
  1445. Alle diefte ende allen roef,
  1446. Of en diet hu niet een loef."
  1447. "Dat weetic wel," sprac Reynaert,
  1448. "Grimbeert, nu hoert haer waert
  1449. Ende vandet mi geraden.
  1450. Siet, ic comme hu te ghenaden
  1451. Van alle gader minen mesdaden.
  1452. Nu hoert, Grimbeert, ende verstaet :
  1453. Confiteor pater, mater,
  1454. Dat ic den otter ende den cater
  1455. Ende alle diere hebbe mesdaen.
  1456. Daer af willic mi in biechten dwaen."
  1457. Grimbeert sprac : "Oem, walschedi?
  1458. Of ghi yet wilt, spreect jeghen mi
  1459. In Dietsche, dat ict mach verstaen."
  1460. Doe sprac Reynaert : "Ic hebbe mesdaen
  1461. Jeghen alle diere die leven.
  1462. Bidt gode dat hijt mi moete vergheven.
  1463. Ic dede minen oem Brune
  1464. Al bloedich maken sine crune.
  1465. Tybeert dede ic muse vaen
  1466. Daer ickene zeere dede slaen
  1467. Tes papen huus, daer hi spranc int net.
  1468. Ic hebbe ghedaen groet ongherec
  1469. Canticleer ende sine kindre,
  1470. Waren si meerre ofte mindre,
  1471. Dicken makedicse los.
  1472. Dor recht beclaghet hi den vos.
  1473. Die coninc en es mi oec niet ontgaen.
  1474. Ic hebbe hem toren oec ghedaen
  1475. Ende mesprijs der coninghinne,
  1476. Datsi spade sullen verwinnen
  1477. Also vele eeren van mi.
  1478. Oec hebbic, dat segghic di,
  1479. Grimbeert, mee liede bedroghen
  1480. Dan ic di soude ghesegghen moghen.
  1481. Ende Ysengrijn, dat verstaet,
  1482. Hietic oem dor baraet.
  1483. Ic maectene moonc ter Elmaren,
  1484. Daer wi beede begheven waren.
  1485. Dat wart hem al te zeere te pinen.
  1486. Ic dede hem an die clocke lijnen
  1487. Binden beede sine voete.
  1488. Dat luden wart hem doe so soete
  1489. Dat hijt emmer wilde leeren.
  1490. Dat verghinc hem tonneeren,
  1491. Want hi luudde so utermaten,
  1492. Dat alle die ghinghen bider straten
  1493. Ende waren binnen der Elmare,
  1494. Waenden dat die duvel ware
  1495. Ende liepen daer si luden hoerden.
  1496. Eer hi doe conste in corten woerden
  1497. Ghespreken : 'Ic wille mi begheven',
  1498. Hadsi hem na ghenomen tleven.
  1499. Sint dedic hem crune gheven.
  1500. Hem maechs ghedincken al zijn leven,
  1501. Dat weetic wel over waer.
  1502. Ic dede hem af bernen dat haer,
  1503. So dat hem die zwaerde cramp.
  1504. Sint dedic hem meerren scamp
  1505. Up thijs daer icken leerde visschen,
  1506. Daer hi mi niet conste ontwisschen.
  1507. Hi ontfincker meneghen slach.
  1508. Sint leeddickene up eenen dach
  1509. Tote des papen van Vimbloys.
  1510. In al dat lant van Vermendoys,
  1511. So en woende gheen pape riker.
  1512. Die selve pape hadde eenen spijker,
  1513. Daer menich vet bake in lach.
  1514. Des haddic dicken goet ghelach.
  1515. Onder dien spijker haddic een gat
  1516. Verholenlike ghemaect. In dat,
  1517. Daer dedic Ysingrijn in crupen.
  1518. Daer vant hi rentvleesch in cupen
  1519. Ende baken hanghende vele.
  1520. Des vleesch dedi dor sine kele
  1521. So vele gheliden utermaten.
  1522. Als hi weder huten gate
  1523. Waende keeren huter noet,
  1524. Hem was dien leeden buuc so groet,
  1525. Dat hi beclaghede zijn ghewin.
  1526. Daer hi was commen ongherich in,
  1527. Ne condi niet commen huut.
  1528. Ic liep, ic maecte groet gheluut
  1529. Int dorp ende maecte groet gherochte.
  1530. Nu hoert wat ic daer toe brochte :
  1531. Ic liep aldaer die pape zat
  1532. Te ziere taflen ende hat.
  1533. DIe pape hadde eenen cappoen,
  1534. Dat was dat alre beste hoen
  1535. Dat men in al dat lant vant.
  1536. Hi was ghewent al toter hant.
  1537. Dien prandic in minen mont
  1538. Voer die tafle daer hi stont,
  1539. Al daert die pape toe sach.
  1540. Doe riep die pape : 'Nu vant, slach!
  1541. Helpe! Wie sach dit wonder nye!
  1542. Die vos comt daer ic toe zye
  1543. Ende roeft mi in mijns huus.
  1544. So helpe mi Sancta Spiritus.
  1545. Te wers hem, dat hire quam!'
  1546. Dat tafel mes hi up nam
  1547. Ende stac de tafle datso vloech
  1548. Verre boven mi arde hoech
  1549. In midden waerde up den vloer.
  1550. Hi vloucte zeere ende zwoer
  1551. Ende hi riep lude : 'Slach ende va!'
  1552. Ende ic voeren ende hi na.
  1553. Sijn tafel mes haddi verheven
  1554. Ende brochte mi ghedreven
  1555. Up Ysingrijn daer hi stont.
  1556. Ic hadde dat hoen in minen mont,
  1557. Dat arde groet was ende zwaer.
  1558. Datso moestic laten daer,
  1559. Waest mi leet ofte lief.
  1560. Doe riep die pape : 'Ay heere dief,
  1561. Ghi moet den roef hier laten!'
  1562. Hi riep ende ic ghinc miere straten
  1563. Danen, daer ic wesen woude.
  1564. Alse die pape up heffen soude
  1565. Dat hoen, sach hi Ysingrine.
  1566. Doe naecte hem eene grote pine.
  1567. HI warpene int hoeghe metten messe.
  1568. Den pape volchden si zesse,
  1569. Die alle met groeten staven quamen.
  1570. Ende als si Ysingrijn vernamen,
  1571. Doe maecten si een groet gheluut
  1572. Ende die ghebuere quamen huut
  1573. Ende maecten grote niemare
  1574. Manlic andren, dat daer ware
  1575. In spapen spijker een wulf ghevaen,
  1576. Die hem selven hadde ghevaen
  1577. Bi den buke in dat gat.
  1578. Als die ghebuere ghevreescheden dat,
  1579. Liepen si dat wonder bescauwen.
  1580. Aldaer wart Ysingrijn te blauwen,
  1581. So dat hem ghinc al huten spele,
  1582. Want hi ontfincker arde vele
  1583. Groete slaghe ende groete worpe.
  1584. Dus quamen die kindre van den dorpe
  1585. Ende verbonden hem die hoghen.
  1586. Het stont hem so, hi moest ghedoghen.
  1587. So zeere slouch si ende staken,
  1588. Dat sine huten gate traken.
  1589. Doe ghedoghedi vele onghevals,
  1590. Ende bonden hem an sinen hals
  1591. Eenen steen ende lietene gaen
  1592. Ende lietene diene honden saen,
  1593. Diene ghinghen bassen ende jaghen.
  1594. Oec diende men hem met groten slaghen
  1595. So langhe dat hi ghelove was.
  1596. Doe viel hi neder up dat gras
  1597. Of hi ware al steen doot.
  1598. Doe was dier kindre bliscap groot.
  1599. Ghindre was groete niemare.
  1600. Si namene ende leidene up eene bare
  1601. Ende droughene met groten ghehuke
  1602. Over steene ende over struke.
  1603. BUten dien dorpe in eene gracht
  1604. Bleef hi ligghende al dien nacht.
  1605. Inne weet hoe hi danen voer.
  1606. Sint verwervic dat hi mi zwoer
  1607. Sine hulde een jaer al omtrent.
  1608. Dat dedi up sulc convent
  1609. Dat icken soude maken hoenre sat.
  1610. Doe leeddickene in eene stat
  1611. Daer ic hem dede te verstane,
  1612. Dat twee hinnen ende eenen hane
  1613. In een groet huus an eere straten
  1614. Up eenen aenbalke saten,
  1615. Recht teere valdore bi.
  1616. Daer dedic Ysingrijn bi mi
  1617. Up dat huus clemmen boven.
  1618. Ic seide, ic wilde hem gheloven,
  1619. Wildi crupen in die valdore,
  1620. Dat hire soude vinden vore
  1621. Van vetten hoenren sijn ghevouch.
  1622. Ter valdore ghinc hi ende louch
  1623. Ende croep daer in met vare
  1624. Ende began tasten haren thare.
  1625. Hi taste ende als hi niet en vant,
  1626. Sprac hi : 'Neve, hets hier bewant
  1627. Te zorghen, ic ne vinder niet.'
  1628. Ic sprac : 'Oem, wats hu ghesciet?
  1629. Cruupter een lettel bet in.
  1630. Men moet wel pijnen om ghewin.
  1631. Ic hebse wech, diere saten voren.'
  1632. Dus so liet hi hem verdoren,
  1633. Dat hi die hoenre te verre sochte.
  1634. Ic sach dat icken hoenen mochte
  1635. Ende hoendene so, dat hi voer
  1636. Van daer boven up den vloer
  1637. Ende gaf eenen groeten val,
  1638. Datsi ontspronghen over al
  1639. Die in dien huse sliepen.
  1640. Die bi den viere laghen, si riepen,
  1641. Daer ware in huus sine wisten wat
  1642. Ghevallen voer dat vyuer gat.
  1643. Si worden up ende ontstaken lecht.
  1644. Doe sine daer saghen echt,
  1645. Wart hi ghewont toter doot.
  1646. Ic hebben brocht in menegher noot,
  1647. Meer dan ic ghesegghen mochte.
  1648. Nochtan, al dat ic nye ghewrochte
  1649. Jeghen hem, sone roucke ic niet
  1650. So zeere, als dat ic verriet
  1651. Vrauwe Yswenden, sijn scone wijf,
  1652. Die hi liever hadde dan sijns selfs lijf.
  1653. God, die moet mi vergheven.
  1654. Haer dedic dat mi liever ware bleven
  1655. Te doene dant es ghedaen."
  1656. Grimbeert sprac : "Of ghi wilt gaen
  1657. Claerliken te biechten tote mi
  1658. Ende zijn van huwen zonden vry,
  1659. So suldi spreken ombedect.
  1660. In weet waer waert ghi dit trect."
  1661. "Ic hebbe jeghen sijn wijf mesdaen."
  1662. "Oem, dat en can ic niet verstaen
  1663. Waer ghi dese tale keert."
  1664. Reynaert sprac : "Neve Grimbeert,
  1665. Ware dat hoofschede groot
  1666. Of ic hadde gheseit al bloot :
  1667. Ic hebbe gheslapen bi miere moyen?
  1668. Ghi zijt mijn maech, hu souts vernoyen
  1669. Seidic eeneghe dorperheit.
  1670. Grimbeert, nu hebbic hu gheseit
  1671. Al dat mi mach ghedincken nu.
  1672. Gheeft mi aflaet, dat biddic hu,
  1673. Ende settet mi dat hu dinct goet."
  1674. Grimbeert was wijs ende vroet
  1675. Ende brac een rijs van eere haghe
  1676. Ende gaffer mede XL slaghe
  1677. Over alle sine mesdaden.
  1678. Daer na, in gherechten raden,
  1679. Riet hi hem goet te wesene
  1680. Ende te wakene ende te lesene
  1681. Ende te vastene ende te vierne
  1682. Ende te weghe waert te stierne
  1683. Alle die hi buten weghe saghe,
  1684. Ende hi voert alle sine daghe
  1685. Behendelike soude gheneeren.
  1686. Hier na so dedi hem verzweeren
  1687. Beede roven ende stelen.
  1688. Nu moet hi siere sielen pleghen,
  1689. Reynaert, bi Grimbeerts rade,
  1690. Ende ghinc te hove up ghenade.
  1691. NU es die biechte ghedaen.
  1692. Die heeren hebben den wech bestaen
  1693. Tote des conincs hove waert.
  1694. Nu was buter rechter vaert
  1695. Dien si te gane hadden begonnen,
  1696. Een pryoreit van zwerten nonnen,
  1697. Daer meneghe gans ende menich hoen,
  1698. Meneghe hinne, menich cappoen
  1699. Plaghen te weedene buten muere.
  1700. Dit wiste die felle creatuere,
  1701. Die onghetrauwe Reynaert,
  1702. Ende sprac : "Te ghenen hove waert,
  1703. So leghet onse rechte strate."
  1704. Met dusdanen barate
  1705. Leedde hi Grimbeert bi der scueren,
  1706. Daer die hoenre buten muere
  1707. Ghinghen weeden haren thare.
  1708. Den hoenre wert Reynaert gheware.
  1709. Sine oghen begonden omme te ghane.
  1710. Buten den andren ghinc een hane
  1711. Die arde vet was ende jonc.
  1712. Daer na gaf Reynaert eenen spronc
  1713. So dat dien hane die plumen stoven.
  1714. Grimbeert sprac : "Oem, ghi dinct mi doven!
  1715. Onsalich man, wat wildi doen?
  1716. Wildi noch om een hoen
  1717. In alle die groete zonden slaen
  1718. Daer ghi te biechten af zijt ghegaen?
  1719. Dat moet hu wel zeere rauwen!"
  1720. Reynaert sprac : "Bi rechter trauwen,
  1721. Ic hads vergheten, lieve neve.
  1722. Bidt Gode dat hijt mi vergheve.
  1723. Het ne ghesciet mi nemmermeer."
  1724. Doe daden si eenen wederkeer
  1725. Over eene smale brugghe.
  1726. Hoe dicken sach Reynaert achter rugghe
  1727. Weder daer die hoenre ghinghen.
  1728. Hine conste hem niet bedwinghen,
  1729. Hine moeste ziere zeden pleghen.
  1730. Al haddemen hem thoeft af ghesleghen,
  1731. Het ware ten hoenren waert ghevloghen
  1732. Also verre alst hadde ghemoghen.
  1733. Grimbeert sach dit ghelaet
  1734. Ende seide : "Onreyne vraet,
  1735. Dat hu dat hoghe so omme gaet."
  1736. Reynaert andwoerde : "Ghi doet quaet
  1737. Dat ghi mine herte so versmaet
  1738. Ende mine bede dus verstorbeert.
  1739. Laet mi doch lesen II pater noster
  1740. Der hoenre zielen van den cloester
  1741. Ende den gansen te ghenaden,
  1742. Die ic dicken hebbe verraden,
  1743. Dien desen heleghen nonnen
  1744. Met miere lust af hebbe ghewonnen."
  1745. Grimbeert balch, ne waer Reynaert
  1746. Hadde emmer zine oghen achter waert.
  1747. Tes si quamen ter rechter straten,
  1748. Doe began hem drouve ghelaten
  1749. Ende arde zeere beefde Reynaert.
  1750. Daer keerde si te hove waert.
  1751. Doe hi began den hove naken,
  1752. Daer hi waende seere mesraken.
  1753. DOe in sconinx hof was vernomen
  1754. Dat Reynaert ware te hove comen
  1755. Met Grimbeerde den das,
  1756. Ic wane daer niemene ne was
  1757. So arem no van so crancken maghen,
  1758. Hine ghereedde hem up een claghen.
  1759. Dit was al jeghen Reynaerde.
  1760. Nochtan dedi als die onvervaerde,
  1761. Hoe so hem te moede was.
  1762. Ende hi sprac te Grimbeerte den das :
  1763. "Leedet ons die hoechste strate."
  1764. Reynaerd ghinc in dien ghelate
  1765. Ende in also bouden ghebare
  1766. Ghelijc of hi sconinx sone ware
  1767. Ende hi niet en hadde mesdaen.
  1768. Boudeliken ghinc hi staen
  1769. Voer Nobele, dien coninc,
  1770. Ende sprac : "God, die alle dinc
  1771. Gheboet, hi gheve hu, coninc heere,
  1772. Langhe bliscap ende eere.
  1773. Ic groet hu, coninc, ende hebbe recht.
  1774. En hadde nye coninc eenen knecht
  1775. So ghetrauwe jeghen hem
  1776. Als ic oyt was ende bem.
  1777. Dat es dicken worden anschijn.
  1778. Nochtan, die sulke die hier zijn,
  1779. Soude mi nochtan gherne roven
  1780. Huwer hulden, wilde ghi hem gheloven.
  1781. Maer neen, ghi niet. God moete hu lonen!
  1782. Het ne betaemt niet der cronen,
  1783. Datsi den scalken ende den fellen
  1784. Te lichte gheloven datsi vertellen.
  1785. Nochtan willics Gode claghen
  1786. Dier es te vele in onsen daghen
  1787. Der scalke die wroughen connen,
  1788. Die niet ter rechter hant hebben ghewonnen
  1789. Over al in rike hove.
  1790. Dien salmen niet gheloven.
  1791. Die scalcheit es hem binnen gheboren,
  1792. Datsi den goeden lieden doen toren.
  1793. Dat wreke God up haer leven
  1794. Ende moete hem eewelike gheven
  1795. Al sulken loen als si zijn waert."
  1796. Die coninc sprac : "O wy, Reynaert!
  1797. O wy, Reynaert, onreyne quaet,
  1798. Wat condi al scone ghelaet!
  1799. Dat en can hu niet ghehelpen een caf.
  1800. Nu comt huwes smeekens af.
  1801. In werde bi smeekene niet hu vrient.
  1802. Hets waer, ghi sout mi hebben ghedient
  1803. Van eere saken in den woude,
  1804. Daer ghi qualic in hebt ghehouden
  1805. Die eede die ic hadde ghezworen."
  1806. "O wy, wat hebbic al verloren!"
  1807. Sprac Canticleer, die daer stont.
  1808. Die coninc sprac : "Hout huwen mont,
  1809. Heere Canticleer, nu laet mi spreken,
  1810. Laet mi antwoerden sinen treken.
  1811. AY, heere dief, Reynaert,
  1812. Dat ghi mi lief hebt ende waert,
  1813. Dat hebdi sonder huwe pine
  1814. Mine boden laten anschine :
  1815. Arem man Tybeert, heere Brune,
  1816. Die noch bloedich es zijn crune.
  1817. Ic ne sal hu niet scelden;
  1818. Ic waent hu kele sal ontghelden
  1819. Noch heden al up eene wijle."
  1820. "Nomine Patrum, Christum filye,"
  1821. Sprac Reynaert, "of mijn heere Brune
  1822. Noch al bloedich es die crune,
  1823. Was hi te blauwen of versproken,
  1824. Waer hi goet hi ware ghewroken
  1825. Eer hi noint vloe int water.
  1826. Bander zijde, Tybeert die cater,
  1827. Dien ic herberghede ende ontfinc,
  1828. Of hi hute om stelen ghinc
  1829. Tes papen sonder minen raet
  1830. Ende hem die pape dede quaet,
  1831. Bi Gode, soudic dat ontghelden?
  1832. So mochtic mijn gheluc wel scelden!
  1833. Voert," sprac Reynaert, "coninc, lyoen,
  1834. Wien twifelt des, ghine moghet doen
  1835. Dat ghi ghebiet over mi?
  1836. Hoe groot mine saken zi,
  1837. Ghi moghet mi vromen ende scaden.
  1838. Wildi mi zieden ofte braden
  1839. Ofte hanghen ofte blenden,
  1840. Ic ne mach hu niet ontwenden.
  1841. Alle diere zijn in hu bedwanc.
  1842. Ghi zijt groet ende ic bem cranc.
  1843. Mine hulp es cleene ende dhuwe groet.
  1844. Bi Gode, al slouchdi mi doot,
  1845. Dat ware eene crancke wrake
  1846. Recht in dese selve sprake."
  1847. DOe spranc up Belin de ram
  1848. Ende sine hye, die met hem quam;
  1849. Dat was : dame Ha Wy.
  1850. Belin sprac : "Ga wy
  1851. Alle voert met onser claghen."
  1852. Bruun spranc up met sinen maghen
  1853. Ende Tybeert, die felle,
  1854. Ende Ysingrijn sijn gheselle,
  1855. Forcondet dat everzwijn
  1856. Ende die raven Tyocelijn,
  1857. Pancer die bever, och Bruneel
  1858. Dat water var, dat butseel,
  1859. Ende dat een coren heere Rosseel,
  1860. Die weline, die vrauwe Fine,
  1861. Cantecleer ende die kindre zine
  1862. Makeden groten vederslach,
  1863. Dat foret Cleene Bejach
  1864. Liepen alle in dese scare.
  1865. Alle dese ghinghen openbare
  1866. Voer haren heere den coninc staen
  1867. Ende daden Reynaerde vaen.
  1868. NU ghinct ghindre up een playdieren.
  1869. Nye hoerde man van dieren
  1870. So scone tale als nu es hier
  1871. Tusschen Reynaerde ende dandre dier
  1872. Voert bringhen, diemen brochte daer.
  1873. Het ware mi pijnlic ende zwaer,
  1874. Daer omme corte ic hu de woort.
  1875. Die beste redenen ghinghen daer voort.
  1876. Die claghen die de dieren ontbonden,
  1877. Proufden si met goeden orconden
  1878. Als si sculdich waren te doene.
  1879. Die coninc dreef die hoeghe baroene
  1880. Te vonnesse van Reynaerts saken.
  1881. Doe wijsden si datmen soude maken
  1882. Eene galghe, sterc ende vast,
  1883. Ende men Reynaerde, den fellen gast,
  1884. Daer an hinghe bi ziere kelen.
  1885. Nu gaet Reynaerde al huten spele.
  1886. DOe Reynaert verordeelt was,
  1887. Orlof nam Grimbeert die das
  1888. Met Reynaerts naeste maghen :
  1889. Sine consten niet verdraghen,
  1890. No sine consten niet ghedoghen,
  1891. Datmen Reynaerde voer haren oghen
  1892. Soude hanghen alse eenen dief.
  1893. Nochtan waest hem somen lief.
  1894. Die coninc, hi was arde vroet,
  1895. Doe hi mercte ende verstoet
  1896. Datso menich jonghelinc
  1897. Met Grimbeerte huten hove ghinc,
  1898. Die Reynaerde na bestoet.
  1899. Doe peinsdi in sinen moet :
  1900. "Hier mach in loepen andren raet.
  1901. Al es Reynaert selve quaet,
  1902. Hi hevet meneghen goeden maech."
  1903. Doe sprac hi : "Twi sidi traech,
  1904. Ysingrijn ende heere Bruun?
  1905. Reynaerde es cont menich tuun
  1906. Ende hets den avonde bi.
  1907. Hier es Reynaert; ontsprinct hi,
  1908. Comt hi III voete huter noot,
  1909. Sinen lust die es so groot
  1910. Ende hi weet so meneghen keer,
  1911. Hine wert ghevanghen tsjaermeer.
  1912. Salmen hanghen, twine doetment dan?
  1913. Eer men nu ghereeden can
  1914. Eene galghe, so eist nacht."
  1915. Ysingrijn was wel bedacht
  1916. Ende sprac : "Hier es een galghe bi."
  1917. Ende mettien woerde versuchte hi.
  1918. DOe sprac die cater, heere Tybeert :
  1919. "Heere Ysingrijn, hu es verzeert
  1920. Hu herte, in wanconst hu niet.
  1921. Nochtan, Reynaert, diet al beriet,
  1922. Ende selve mede ghinc
  1923. Daermen huwe twee broeders hinc :
  1924. Rumen ende Wijde Lancken.
  1925. Hets tijt, wildijs hem dancken.
  1926. Waerdi goet, het ware ghedaen,
  1927. Hine ware noch niet onverdaen."
  1928. Ysingrijn sprac tote Tybeert :
  1929. "Wat ghi ons al gader leert.
  1930. Ne ghebrake ons niet een strop,
  1931. Langhe heden wist zijn crop
  1932. Wat zijn achter hende mochte weghen."
  1933. Reynaerd, die langhe hadde ghesweghen,
  1934. Sprac : "Ghi heeren, cort mine pine.
  1935. Tybeert heeft eene vaste lijne,
  1936. Die hi bejaghede, an sine kele,
  1937. Daer hi vernoys hadde vele
  1938. Int huus daer hi den pape beet,
  1939. Die voer hem stont al sonder cleet.
  1940. Her Ysingrijn, nu maect hu voren
  1941. Ende sidi nu daer toe vercoren,
  1942. Ende ghi, Brune, dat ghi sult dooden
  1943. Reynaert huwen neve, den fellen roden!"
  1944. Doe so sprac die coninc saen :
  1945. "Doet Tybeerte mede gaen.
  1946. Hi mach clemmen, hi mach de lijne
  1947. Up draghen sonder huwe pijne.
  1948. Tybeert, gaet voren, ende maect ghereet.
  1949. Dat ghi yet let, dats mi leet."
  1950. Doe sprac Ysingrijn tote Brune :
  1951. "So helpe mi de cloester crune
  1952. Die boven up mijn hoeft staet.
  1953. In hoerde nye so goeden raet
  1954. Alse Reynaert selve ghevet hier.
  1955. Hem langhet omme cloester bier.
  1956. Nu gaen wi voeren ende bruwen hem."
  1957. Bruun sprac : "Neve Tybeert, nem
  1958. Die lijne. Du salt mede loepen.
  1959. Reynaert, die salt nu becoepen
  1960. Mijn scone liere ende dine hoghe.
  1961. Ghawi ende hanghene so hoghe
  1962. Dats lachter hebben al sine vrient."
  1963. "Gha wi, hi heves wel verdient",
  1964. Sprac Tybeert ende nam de lijne.
  1965. Hine dede nye so lieve pine.
  1966. NU waren die drie heeren ghereet.
  1967. Dat was die wulf ende Tybeert
  1968. Ende der Bruun, die hadde gheleert
  1969. Honich stelen te zinen scaden.
  1970. Ysingrijn was so beraden,
  1971. Eer hi van den hove sciet,
  1972. Hine wilde des laten niet,
  1973. Hine vermaende nichten ende neven
  1974. Ende alle die binnen den hove bleven,
  1975. Beede ghebuere ende gaste,
  1976. Datsi Reynaerde hilden vaste.
  1977. Vrauwe Arsenden, zinen wive,
  1978. Beval hi, bi haren live,
  1979. Datso stonde bi Reynaerde
  1980. Ende soene name bi den baerde
  1981. Ende van hem niet ne sciede,
  1982. No dor goet, no dor miede,
  1983. No dor niet, no dor noet,
  1984. No dor zorghe van der doot.
  1985. REynaert andwoerde in corten woorden,
  1986. Dat alle die daer waren horden :
  1987. "Heere Ysingrijn, half ghenade!
  1988. Al ware hu lief mijn grote scade
  1989. Ende al brincdi mi in vernoye,
  1990. Ic weet wel, soude mijn moye
  1991. Te rechte ghedincken ouder daet,
  1992. Sone dade mi nemmermeer quaet.
  1993. Maer her Ysingrijn, soete oem,
  1994. Ghi neemt huwes neven crancken goem.
  1995. Ende heere Brune, ende heere Tybeert,
  1996. Dat ghi mi dus hebt onneert!
  1997. Ghi drie, ghi hebbet ghedaen al
  1998. Datmen mi ontliven sal.
  1999. Daer toe hebdi ghemaket,
  2000. Datso wie die mi ghenaket,
  2001. Sceldet mi dief of hevet leet.
  2002. Daer omme moetti, God weet,
  2003. Gheonneert werden alle drie,
  2004. Ghine haest dat ghescie
  2005. Al dat ghi begaert te doene.
  2006. Mi es dat herte noch also coene,
  2007. Ic dar wel sterven eene waerf.
  2008. Ne wart mijn vader doe hi staerf,
  2009. Van alle sinen zonden vry?
  2010. Gaet, ghereet die galghe, of ghi
  2011. Een twint mi langher niet ne spaert,
  2012. Of varen moetti inderwaert
  2013. Alle huwe voete ende huwe been!"
  2014. Doe sprac Ysingrijn : "Ameen."
  2015. "Amen," sprac Brune, "ende hinderwaert
  2016. Moet hi varen die langher spaert."
  2017. Tybeert sprac : "Nu haesten wy."
  2018. Ende mettien woerde spronghen zi
  2019. Ende liepen voert arde blide
  2020. Ende pijnden hem ten strijde
  2021. Te springhene over meneghen tuun,
  2022. Ysingrijn ende heere Bruun.
  2023. Tybeert volchde hem naer,
  2024. Hem was die voet een lettel zwaer
  2025. Van der lijnen die hi drouch.
  2026. Nochtan was hi rasch ghenouch.
  2027. Dat dede hem al die goede wille.
  2028. Reynaert stont ende zweech al stille
  2029. Ende sach sine viande loepen
  2030. Die hem dat strec an waenden cnoepen.
  2031. "Maer, het sal bliven," sprac Reynaert,
  2032. Die staet ende scauwet daer waert,
  2033. Ende si springhen ende si keeren.
  2034. Hi peinsde : "Deus, wat joncheeren!
  2035. Nu laetse springhen ende loepen.
  2036. Levic, si sullent noch becoepen
  2037. Hare overdaet ende hare scampye,
  2038. Mine ghebreke Reynaerdye.
  2039. Nochtanne zijn si mi
  2040. Liever verre danne bi,
  2041. DIe ghene die ic meest ontsach.
  2042. Nu willic prouven dat ic mach
  2043. Te hove bringhen een baraet
  2044. Dat ic voer de dagheraet
  2045. In groter zorghen vant te nacht.
  2046. Hevet mine lust sulke cracht
  2047. Alsic noch hope datso doet,
  2048. Al es hi lustich ende vroet,
  2049. Ic wane den coninc noch verdoren."
  2050. Die coninc dede blasen eenen horen
  2051. Ende hiet Reynaerde huut waert leeden.
  2052. Reynaert sprac : "Laet teerst ghereeden
  2053. Die galghe daer ic an hanghen sal,
  2054. Ende daer binnen so salic al
  2055. Den volcke mine biechte conden
  2056. In verlanessen van minen zonden.
  2057. Hets beter dat al tfolc verstaet
  2058. Mine diefte ende mine ondaet,
  2059. Dan si namaels eeneghen man
  2060. Mine overdaet teghen an."
  2061. DIe coninc sprac : "Nu segghet dan!"
  2062. Reynaert stont als een drouve man
  2063. Ende sach al omme haren thare.
  2064. Daer so sprac hi al openbare :
  2065. "Helpe," seit hi, "Dominus!
  2066. Nu en es hier niemen in dit huus,
  2067. No vrient no viant, ic ne bem
  2068. Een deel mesdadich jeghen hem.
  2069. Nochtan horet alle, ghi heeren.
  2070. Laet wijsen ende leeren
  2071. Hoe ic, Reynaert, aermijnc,
  2072. Eerst an die boesheit vinc.
  2073. In allen tijden spade ende vroe,
  2074. Wasic een hovesch kint noch doe.
  2075. Doemen mi spaende van der mannen,
  2076. Ghinc ic spelen metten lammen
  2077. Dor te hoerne dat ghebleet,
  2078. So dat ic een verbeet.
  2079. Ten eersten lapedic dat bloet :
  2080. Het smaecte so wel, het was so goet,
  2081. Dat ic dat vleesch mede ontgan.
  2082. Daer leerdic leckernie an,
  2083. So vele, dat ic ghinc ten gheeten
  2084. Int wout daer icse hoerde bleeten.
  2085. Daer verbeetic hoekine twee.
  2086. So dedic des derdes daghes mee
  2087. Ende ic wart bouder ende coene
  2088. Ende verbeet haenden ende hoene
  2089. Ende gansen daer icse vant.
  2090. Doe mi bloedich wert mijn tant,
  2091. Was ic so fel ende so wreet,
  2092. Dat ic zuver up verbeet
  2093. Al dat ic vant ende wat mi dochte
  2094. Dat mi bequam ende dat ic vermochte.
  2095. Daer na quam ic ende Ysingrine
  2096. Te wintre in eenen couden rijme
  2097. Bi Besele onder eenen boem.
  2098. Hi rekende dat hi ware mijn oem
  2099. Ende began eene sibbe tellen.
  2100. Al daer worden wi ghesellen.
  2101. Dat mach mi te rechte rauwen!
  2102. Daer gheloofden wi bi trauwen
  2103. Recht gheselscap manlic andren.
  2104. Doe begonsten wi te gader wandelen.
  2105. Hi stal tgroete ende ic dat cleene.
  2106. Dat wi bejaechden, wert ghemeene.
  2107. Ende als wi deelen souden doe,
  2108. Ic was in hueghen ende vroe,
  2109. Mochtic mijn deel hebben half.
  2110. Alse Ysingrijn bejaghede een calf
  2111. Of eenen weder of eenen ram,
  2112. So grongierdi ende maecte hem gram
  2113. Ende toechde mi een ghelaet
  2114. Datso zuer was ende so quaet,
  2115. Dat hi mi daer met van hem verdreef
  2116. Ende hem mijn deel al gader bleef.
  2117. Nochtan hachtic niet van dien.
  2118. So menich waerven hebbic versien,
  2119. Alse wi een groete proye lagheden
  2120. Die ic ende mijn oem bejagheden,
  2121. Eenen osse of eenen bake,
  2122. Doe ghinc hi sitten met ghemake
  2123. Met sinen wive vrauwe Harsenden
  2124. Ende met sinen VII kindren.
  2125. Sone mochtic cume deene hebben
  2126. Van den alre mintsten rebben
  2127. Die sine kindre hadden ghecnaghet.
  2128. Dus nauwe hebbic mi bejaghet.
  2129. Nochtan, dat was mi lettel noot,
  2130. Ne waer dat mijn zin so groot
  2131. Die lieve drouch te minen oem,
  2132. Die mijns nemet crancken goem.
  2133. Ic hadde ghewonnen wel tetene,
  2134. Coninc, dit doe ic hu te wetene :
  2135. Ic hebbe noch selver ende gout
  2136. Dat al es in mier ghewout
  2137. So vele, dat cume een waghen
  2138. Te VII waerven soude ghedraghen!"
  2139. ALse die coninc dit verhoerde,
  2140. Gaf hi Reynaerde felle andwoerde :
  2141. "Reynaert, wanen quam hu die scat?"
  2142. Reynaert andwoerde : "Ic segghu dat,
  2143. Wijldijt weten also ict weet,
  2144. No dor lief no dor leet
  2145. Sone salt danne bliven verholen.
  2146. Coninc, dien scat was bestolen.
  2147. Ne waer hi oec ghestolen niet,
  2148. Daer ware die moert bi ghesciet
  2149. An hu lijf, in rechter trauwen,
  2150. Dat alle huwen vrienden mochte rauwen."
  2151. Die coninghinne wart vervaert
  2152. Ende sprac : "O wy, lieve Reynaert,
  2153. O wy, Reynaert, o wy, o wy,
  2154. O wy, Reynaert, wat sechdi?
  2155. Ic mane hu bi der selver vaert,
  2156. Dat ghi mi ons secht, Reynaert,
  2157. Die hu ziele varen sal,
  2158. Dat ghi ons secht de waerheit al
  2159. Openbare ende brinct voort
  2160. Of ghi weet van eenegher moort
  2161. Of eenen mordeliken raet
  2162. Die jeghen minen heere gaet.
  2163. Dat laet hier openbare horen."
  2164. Nu hoert hoe Reynaert sal verdoren
  2165. Den coninc entie coninghinne
  2166. Ende hi bewerven sal met zinne
  2167. Des coninx vrienscap ende sine hulde
  2168. Ende hi, buten haerre sculde,
  2169. Brune ende Ysingrijn beede
  2170. Up hief in groter onghereede
  2171. Ende in veeten ende in ongheval
  2172. Jeghen den coninc bringhen sal.
  2173. Die heeren, die nu waren so fier
  2174. Datsi Reynaerde waenden bier
  2175. Te sinen lachtre hebben ghebrauwen,
  2176. Ic wane wel, in rechter trauwen,
  2177. Dat hi sal weder mede blanden
  2178. Dien si sullen drincken met scanden.
  2179. IN eenen ghelate met drouven zinne
  2180. Sprac Reynaert : "Edele coninghinne,
  2181. Al haddi mi nu niet ghemaent,
  2182. Ic bem een die sterven waent.
  2183. In laet niet ligghen up mijn ziele
  2184. Ende waert so dat mi gheviele,
  2185. Mi stonder omme in de helle te sine
  2186. Daer die torment es entie pine!
  2187. In dien dat die coninc milde
  2188. Een ghestille maken wilde,
  2189. Ic soude segghen met ghenaden
  2190. Hoe jammerlike hi was verraden
  2191. Te mordene van zinen lieden.
  2192. Nochtan, diet alre meest berieden,
  2193. Sijn som van minen liefsten maghen,
  2194. Die ic noede soude bedraghen,
  2195. Ne daet die zorghe van der hellen,
  2196. Daermen seit dat si in quellen
  2197. Die hier sterven ende moort
  2198. Weten, sine bringhense voort."
  2199. Dien coninc wart die herte zwaer
  2200. Ende sprac : "Reynaerd, sechstu mi waer?"
  2201. "Waer?" sprac Reynaert, "vraechdi mi des?
  2202. Jane, weet ghi wel hoet met mi es?
  2203. Ne bewaent niet, edel coninc,
  2204. Al bem ic een aermijnc,
  2205. Hoe mochtic sulke moert ghetemen?
  2206. Waendi dat ic wille nemen
  2207. Eeene loghene up mine langhe vaert?
  2208. Entrauwen, neen ic!" sprac Reynaert.
  2209. Bi der coninghinnen rade,
  2210. Die zeere ontsach des sconinx scade,
  2211. Gheboet die coninc openbare,
  2212. Dat daer niemen so coene en ware
  2213. Dat hi een wordekijn yet sprake
  2214. Tote dien dat Reynaert met ghemake
  2215. Hadde vulseit al sinen wille.
  2216. Doe zweghen si alle gader stille.
  2217. Die coninc hiet Reynaerde spreken.
  2218. Reynaert was van fellen treken,
  2219. Hem dochte scone zijn gheval.
  2220. Hi sprac : "Nu zwighet over al,
  2221. Na dien dat es den coninc lief!
  2222. Ic sal hu lesen sonder brief
  2223. Die verraderen openbare,
  2224. So dat ic niemene en spare
  2225. Dien ic te wroughene sculdich bem.
  2226. Dies lachter hevet, scaems hem."
  2227. NU verneemt alle gader
  2228. Hoe Reynaerd sinen erdschen vader
  2229. Met verradenessen sal bedrieghen,
  2230. Ende eenen van sinen liefsten maghen lieghen,
  2231. Dat was Grimberte den das,
  2232. Die hem hout van herten was.
  2233. Dat dede Reynaert omme dat,
  2234. Dat hi wilde datmen te bat
  2235. Sinen woerden gheloeven soude
  2236. Van sinen vianden, of hi woude
  2237. Die verranesse tyen an.
  2238. Nu hoert hoe hi dies began!
  2239. Reynaert sprac : "Wilen teer stonden
  2240. Hadde mine heere mijn vader vonden
  2241. Des coninx heymeliken scat
  2242. In eene verholnen stat.
  2243. Die mijn vader hadde vonden
  2244. Den scat, wart hi in corten stonden
  2245. So overdadich ende so fier,
  2246. Dat hi veronweerde alle dier
  2247. Die sine ghenote te voren waren.
  2248. Hi dede Tyberte den kater varen
  2249. In Arttinen, dat wilde lant,
  2250. Al daer hi Brunen den beere vant.
  2251. Hi ontboet Brune grote Gods houde
  2252. Ende hi in Vlaendren commen soude
  2253. Ende hi coninc wilde wesen.
  2254. Bruun wart vro van desen :
  2255. Hi hadt meneghen dach begaert.
  2256. Daer maecte hi hem te Vlaendren waert
  2257. Ende quam in Waes, int soete lant,
  2258. Daer hi minen vader vant.
  2259. Mijn vader ontboet Grimbeerte den wysen
  2260. Ende Ysingrijn den grijsen,
  2261. Tybeert die kater was die vijfste,
  2262. Ende quamen teenen dorpe, hiet Hijfte.
  2263. Tusschen Hijfte ende Ghend
  2264. Hilden si haer paerlement
  2265. In eere belokenre nacht.
  2266. Daer quamen si bi sduvels cracht
  2267. Ende bi sduvels ghewelt
  2268. Ende zwoeren daer an twoeste velt
  2269. Alle vive des coninx doot.
  2270. Nu hoert wonder alle groot!
  2271. Watsi noch over een draghen :
  2272. Wilde yement van sconincx maghen
  2273. Dat weder segghen, mijn vader soude
  2274. Met sinen selvere, met zinen goude
  2275. So den ghenen steken achtre,
  2276. Dat sijs souden hebben lachtre.
  2277. Dit weetic ende segghe hu hoe.
  2278. EEns morghins, arde vroe,
  2279. Gheviel dat mijn neve die das
  2280. Van wine een lettel droncken was
  2281. Ende lyet in verholnen rade minen
  2282. Wive, miere vrauwen Hermelinen,
  2283. Ende al van pointe te pointe seide
  2284. Daer si liepen an die heyde.
  2285. Mijn wijf es eene vremde vrouwe
  2286. Ende gaf Grimberte hare trauwe
  2287. Dat verholen bliven soude.
  2288. Ten eersten datso quam ten woude
  2289. Daer ic was ende so mi vant,
  2290. So telde zoet mi te hant,
  2291. Ne waer het was al stillekine.
  2292. Oec seide zoet bi sulken lijcteekine,
  2293. Dat ict kende so waer,
  2294. Dat mi alle mine haer
  2295. Up waert stonden van groten vare.
  2296. Mine herte wart mi openbare
  2297. Also caut als een hijs.
  2298. Dies zijt seker ende wijs!
  2299. Die pude wijlen waren vry
  2300. Ende oec so beclaechden hem zij,
  2301. Datsi waren sonder bedwanc.
  2302. Ende si maecten een ghemanc
  2303. Ende so groet ghecray up Gode,
  2304. Dat hi hem gave, bi sinen ghebode,
  2305. Eenen coninc diese dwonghe.
  2306. Dies baden die houde entie jonghe
  2307. Met groten ghecraye, met groten ghelude.
  2308. God ghehoerde die pude
  2309. Teenen tijde van den jare
  2310. Ende sende hem den coninc hodevare,
  2311. Diese verbeet ende verslanc
  2312. In allen landen daer hise vant,
  2313. Beede in water ende in velt
  2314. Daer hise vant in sine ghewelt.
  2315. Hi dede hem emmer onghenade.
  2316. Doe claechden si, het was te spade.
  2317. Het was te spade, ic secht hu twy :
  2318. Sij die voren waren vry,
  2319. Sullen sonder wederkeer
  2320. Sijn eyghin bliven emmermeer
  2321. Ende leven eewelike in vare
  2322. Van den coninc hodevare!
  2323. Ghi heeren, aerme ende rike,
  2324. Ic vruchte oec dies ghelike
  2325. Dat nu van hu soude ghevallen.
  2326. Doe droughic zorghe voer ons allen.
  2327. Dus hebbic ghezorghet voer hu;
  2328. Dies dancti mi lettel nu!
  2329. Ic kenne Brunen, valsch ende quaet,
  2330. Ende vul van alre overdaet.
  2331. Ic peinsde : worde hi onse heere
  2332. - Dat ontvruchtic arde zeere -
  2333. Dat wi alle waren verloren.
  2334. Ic kennen so wel gheboren
  2335. Ende soete ende goedertiere
  2336. Ende ghenadich allen dieren.
  2337. Het dochte mi bi allen dinghen
  2338. Eene quade manghelinghe,
  2339. Die ons ne mochte comen
  2340. Noch theeren noch te vromen.
  2341. Hier omme peinsdic ende poghede.
  2342. Mine herte grote zorghe ende ghedoghede
  2343. Hoe so erghe eene zake,
  2344. Datso ghescort worde ende brake
  2345. Mijns vaders bosen raet,
  2346. Die eenen dorper, eenen vraet,
  2347. Coninc ende heere maken waende.
  2348. Emmer badic Gode ende maende,
  2349. Dat hi den coninc, minen heere,
  2350. Behilde sine warelt eere!
  2351. Bedi, ic kenne wel dat,
  2352. Behilde mijn vader sinen scat,
  2353. Si souden wel des raets ghetelen
  2354. Onder hem ende sinen ghespelen,
  2355. Dat die coninc worde verstoten.
  2356. In diepen ghepeinse ende in groten
  2357. Was ic dicken, hoe ic dat
  2358. Soude vinden waer die scat
  2359. Lach die mijn vader hadde vonden.
  2360. Ic wachte nauwe tallen stonden
  2361. Minen vader ende leide laghen
  2362. In meneghen bosch, in meneghe haghen,
  2363. Beede in velde ende in woude,
  2364. Waer mijn vader, die lusteghe houde,
  2365. Henen trac ende henen liep.
  2366. Was het droghe, was het diep,
  2367. Waest bi nachte, waest bi daghe,
  2368. Ic was emmer in die laghe.
  2369. Waest bi daghe, waest bi nachte,
  2370. Ic was emmer in die wachte.
  2371. Up eene stont gheviel daer nare,
  2372. Dat ic mi decte met groten vare
  2373. Ende lach ghestrect neven dheerde
  2374. Ende van den scatte die ic begheerde,
  2375. Gherne yewer hadde vernomen.
  2376. Doe saghic minen vader comen
  2377. Hute eenen hole gheloepen.
  2378. Doe began ic ten scatte hopen,
  2379. Bi den barate als ic hem sach
  2380. Dryven, als ic hu segghen mach.
  2381. Want hi huten holle quam,
  2382. Sach ic wel ende vernam,
  2383. Dat hi omme sach ende merke di
  2384. Of hem yemene ware bi.
  2385. Ende als hi niemene en sach,
  2386. Doe queddi den sconen dach
  2387. Ende stoppede dat hol met sande
  2388. Ende maectet ghelijc den andren lande.
  2389. DAt ic dit sach, ne wiste hi niet.
  2390. Doe saghic, eer hi danen sciet,
  2391. Dat hi den steert liet mede gaen
  2392. Daer sine vore hadde ghestaen
  2393. Ende decte sijn spore metter mouden.
  2394. Daer leerdic an den vroeden houden
  2395. Een lettel meesterlike liste,
  2396. Die ic te voren niet ne wiste.
  2397. Aldus voer mijn vader danen
  2398. Ten dorpe waert, daer die hanen
  2399. Ende die vette hinnen waren.
  2400. Teerst dat ic mi durste baren,
  2401. Spranc ic up ende liep ten hole.
  2402. In wilde niet langher zijn in dole
  2403. Ende ic gheraecte doe te hant.
  2404. Sciere scraefdic up dat zant
  2405. Met minen voeten ende croep in.
  2406. Al daer vandic groet ghewin.
  2407. Daer vandic selver ende goud.
  2408. Hier nes niemen nu so houd
  2409. Dies nye so vele te gader sach!
  2410. Doe ne spaerdic nacht no dach,
  2411. Ic en ghinc trecken ende draghen
  2412. Sonder karre ende waghen
  2413. Over dach ende over nacht
  2414. Met al gader miere cracht.
  2415. Mi halp mijn wijf, vrouwe Hermeline.
  2416. Des dogheden wi grote pine
  2417. Eer wi den over groeten scat
  2418. Brochten in een ander gat
  2419. Daer hi bet lach tonsen ghelaghe.
  2420. Wij droughene onder eenen haghe
  2421. In een hol verholenlike.
  2422. Doe was ic van scatte rike.
  2423. NU hoert, watsi hier binnen daden
  2424. Dieden coninc hadden verraden.
  2425. Brune die beere sendde huut
  2426. Verholenlike zijn saluut
  2427. Achter lande ende omboet
  2428. Alden ghenen rijcheit groet
  2429. Die dienen wilden omme tsout.
  2430. Hi beloofde hem selver ende gout
  2431. Te ghevene met milder hant.
  2432. Mijn vader liep in al dat lant
  2433. Ende drouch des Brunen baniere.
  2434. Hoe lettel wiste hi dat de diere
  2435. Te sinen scatte waren gheraect,
  2436. Dies hem so quite hadden ghemaect.
  2437. En ware die scat niet ontgonnen,
  2438. Hi hadder met die stat van Lonnen
  2439. Alte gader moghen coepen.
  2440. Dus wan hi an zijn omme loepen!
  2441. Doe mijn vader al omme ende omme,
  2442. Tusschen dier Elve entier Zomme,
  2443. Hadde gheloepen al dat lant,
  2444. Ende hi meneghen coenen serjant
  2445. Hadde ghewonnen met sinen goude
  2446. Die hem te hulpen commen soude.
  2447. ALse die zomer quame int lant,
  2448. Keerde mijn vader daer hi vant
  2449. Brune entie ghesellen zine.
  2450. Doe teldi die groete pine
  2451. Ende die menichfoudeghe zorghe
  2452. Die hi voer de hoghe borghe
  2453. Int lant van Sassen hadde leden,
  2454. Daer die jagheren hadden gheleden
  2455. Alle daghe met haren honden,
  2456. Die hem vervaerden te meneghen stonden.
  2457. Dit telde hi te spele al gader.
  2458. Daer na so toghede mijn vader
  2459. Brieve die Brunen wel bequamen,
  2460. Daer XIIC al bi namen
  2461. Sheere Ysingrijns maghe in stonden,
  2462. Met scerpen claeuwen, met diepen monden,
  2463. Sonder die catren ende die baren
  2464. Die alle in Bruuns souden waren,
  2465. Ende die vosse metten dassen
  2466. Van Doringhen ende van Sassen.
  2467. Dese hadden alle ghezworen,
  2468. In dien datmen hem te voren
  2469. Van XX daghen ghave haer sout,
  2470. Si souden Brunen met ghewout
  2471. Seker wesen tsinen ghebode.
  2472. Dit benam ic al, danct Gode!
  2473. DOe mijn vader hadde ghedaen
  2474. Sine bodscap, hi soude gaen
  2475. Ende scauwen zinen scat.
  2476. Ende als hi quam ter selver stat
  2477. Daer hine ghelaten hadde te voren,
  2478. Was die scat al verloren
  2479. Ende sijn hol was up te broken.
  2480. Wat holpe vele hier af ghesproken?
  2481. Doe mijn vader dat vernam,
  2482. Wart hi zeerich ende gram,
  2483. Dat hi van torne hem selven hinc.
  2484. Dus bleef achter Brunen dinc
  2485. Bi miere behendichede al.
  2486. Nu meerct hier mijn ongheval :
  2487. Heere Ysingrine ende Brune de vraet
  2488. Hebben nu den nauwen raet
  2489. Metten coninc openbare
  2490. Ende arem man Reynaerd es die blare."
  2491. DIe coninc entie coninghinne,
  2492. Die beede hopeden ten ghewinne,
  2493. Si leedden Reynaerde buten te rade
  2494. Ende baden hem, dat hi wel dade
  2495. Ende hi hem wijsde sinen scat
  2496. Ende alse Reynaerd horde dat,
  2497. Sprac hi : "Soudic hu wijsen mijn goet,
  2498. Heere coninc, die mi hanghen doet?
  2499. So waer ic huut minen zinne..."
  2500. "Neen, Reynaert," sprac die coninghinne,
  2501. "Mine heere sal hu laten leven
  2502. Ende sal hu vriendelike vergheven
  2503. Alle gader sinen evelen moet,
  2504. Ende ghi sult voert meer sijn vroet
  2505. Ende goet ende ghetrauwe."
  2506. Reynaerd sprac : "Dit doe ic, vrauwe,
  2507. In dien dat mi de coninc nu
  2508. Vaste ghelove hier voer hu
  2509. Dat hi mi gheve sine hulde
  2510. Ende Bruun alle mine onsculde
  2511. Wille vergheven, ende omme dat
  2512. So willic hem wijsen den scat,
  2513. Den coninc, al daer hi leghet."
  2514. Die coninc sprac : "Ic ware ontweghet,
  2515. Wildic Reynaerde vele gheloven.
  2516. Hem es dat stelen ende dat roven
  2517. Ende dat lieghen gheboren int been."
  2518. Die coninghinne sprac : "Heere, neen!
  2519. Ghi moghet Reynaerde gheloven wel.
  2520. Al was hi hier te voren fel,
  2521. Hi nes nu niet dat hi was.
  2522. Ghi hebt ghehoert hoe hi den das
  2523. Ende sinen vader hevet bedreghen
  2524. Met morde, die hi wel beteghen
  2525. Mochte hebben andren dieren,
  2526. Wildi meer zijn argentieren
  2527. Ofte fel ofte onghetrauwe."
  2528. Doe sprac die coninc : "Gentel vrauwe,
  2529. Al waendic dat mi soude scaden,
  2530. Eist dat ghijt mi dorret raden,
  2531. So willict laten up hu ghenent
  2532. Dese vorworde ende dit covent
  2533. Up Reynaerts trauwe staen.
  2534. Ne waer, ic segghe hem sonder waen :
  2535. Doet hi meer eerchede,
  2536. Alle die hem ten tienden lede
  2537. Sijn belanct, sullent becoepen."
  2538. Reynaerd sach den coninc beloepen
  2539. Ende wart blide in sinen moet
  2540. Ende sprac : "Heere, ic ware onvroet,
  2541. Ne gheloofdic hu niet also."
  2542. Doe nam die coninc een stro
  2543. Ende vergaf Reynaerde al gader
  2544. Die wanconst van sinen vader
  2545. Ende zijns selves mesdaet toe.
  2546. Al was Reynaert blide doe,
  2547. Dat en dinct mi gheen wonder wesen.
  2548. Jane was hi van der doot ghenesen?
  2549. DOe Reynaert quite was ghelaten,
  2550. Was hi blide utermaten
  2551. Ende sprac : "Coninc, edel heere,
  2552. God moete hu loenen al die eere
  2553. Die ghi mi doet ende mijn vrauwe.
  2554. Ic secht hu wel bi miere trauwe,
  2555. Dat ghi mi vele eeren doet,
  2556. So groet eere ende so groet goet,
  2557. Dat niemen nes onder die zonne
  2558. Dien ic also wale jonne
  2559. Mijns scats ende miere trauwen
  2560. Als ic hu doe ende miere vrauwen."
  2561. Reynaert nam een stroe voer hem
  2562. Ende sprac : "Heere, coninc, nem.
  2563. Hier gheve ic di up den scat
  2564. Die wijlen Ermelinc besat."
  2565. DIe coninc ontfinc dat stroe
  2566. Ende dancte Reynaerde zoe
  2567. Als quansijs : "Dese maect mi heere."
  2568. Reynaerts herte louch so zeere,
  2569. Dat ment wel na an hem vernam,
  2570. Doe die coninc so gheorsam
  2571. Al gader was te sinen wille.
  2572. Reynaert sprac : "Heere, zwighet stille.
  2573. Merket waer mine redene gaet :
  2574. Int oest hende van Vlaendren staet
  2575. Een bosch, ende heet Hulster Loe.
  2576. Coninc, ghi moghet wesen vroe,
  2577. Mochti onthouden dit :
  2578. Een borne heet Krieke Pit.
  2579. Gaet zuut west niet verre danen.
  2580. Heere coninc, ghine dorst niet wanen
  2581. Dat ic hu de waerheit yet messe.
  2582. Dats een de meeste wildernesse
  2583. Diemen hevet in eenich rike.
  2584. Ic segghe hu oec ghewaerlike,
  2585. Dat somwijlen es een half jaer
  2586. Dat toten borne commet daer
  2587. No weder man no wijf,
  2588. No creature die hevet lijf,
  2589. Sonder die hule entie scuvuut
  2590. Die daer nestelen in dat cruut,
  2591. Of eenich ander voghelijn
  2592. Dat daer waert gherne wilde zijn
  2593. Ende daer hi avontuere lijdet.
  2594. Ende daer in leghet mijn scat ghehidelt.
  2595. Verstaet wel, ditte es hu nutte :
  2596. Die stede heetet Krieke Putte.
  2597. Ghi sult daer gaen ende mijn vrauwe.
  2598. Ne wetet oec niemene so ghetrauwe
  2599. Die ghi sult laten wesen hu bode.
  2600. Verstaet mi wel coninc, dor Gode,
  2601. Maer gaet daer selve; ende alse ghi
  2602. Dien selven putte commet bi,
  2603. Ghi sult vinden jonghe baerken.
  2604. Heere coninc, dit suldi maerken :
  2605. Die alre naest den putte staet,
  2606. Coninc, tote dier baerken gaet.
  2607. Daer leghet die scat onder begraven.
  2608. Daer suldi delven ende scraven
  2609. Een lettel mos in deene zijde.
  2610. Daer suldi vinden menich ghesmide
  2611. Van goude, rijkelijc ende scone.
  2612. Daer suldi vinden die crone
  2613. Die Ermelijnc die coninc drouch
  2614. Ende ander chierheit ghenouch.
  2615. Edele steene, guldin waerc,
  2616. Men cocht niet omme dusent maerc.
  2617. AY coninc, als ghi hebt dat goet,
  2618. Hoe dicken suldi peinsen in huwen moet :
  2619. 'Ay Reynaert, ghetrauwe vos,
  2620. Die hier grouves in dit mos
  2621. Desen scat bi dijnre lust,
  2622. God gheve di goet waer du best.'"
  2623. Doe andwoerde die coninc saen :
  2624. "Reynaert, sal ic die vaert bestaen?
  2625. Ghi moet zijn mede in die vaert
  2626. Ende ghi moet ons, Reynaert,
  2627. Helpen den scat ontdelven.
  2628. Ic ne wanen bi mi selven
  2629. Al daer nemmermeer gheraken.
  2630. Ic hebbe ghehoort nomen Aken
  2631. Ende Parijs. Eist daer yet na?
  2632. Ende also als ic versta,
  2633. So smeekedi, Reynaert, ende roomt.
  2634. Krieke Putte, dat ghi hier noomt,
  2635. Wanic es een gheveinsde name."
  2636. Dit was Reynaerde ombequame
  2637. Ende verbalch hem ende seide : "Ja, ja,
  2638. Coninc, ghi zijter also na
  2639. Alse van Colne tote meye.
  2640. Waendi dat ic hu die Leye
  2641. Wille wijsen in die flume Jordane?
  2642. Ic sal hu wel toeghen, dat ic wane
  2643. Orconde ghenouch al openbare."
  2644. Lude riep hi : "Cuwaert, comt hare!
  2645. Comet voert coninc, Cuwaert!"
  2646. Die diere saghen dese vaert;
  2647. Hem allen wonderde wat daer ware.
  2648. Cuwaert die ghinc met vare,
  2649. Hem wonderde wat die coninc woude.
  2650. Reynaert sprac : "Cuwaert, hebdi coude?
  2651. Ghi bevet. Zijt blide al sonder vaer
  2652. Ende secht minen heere, den coninc, waer.
  2653. Dies maent hi hu bi der trauwen
  2654. Die ghi zijt sculdich miere vrauwen
  2655. Ende die ic den coninc sculdich bem."
  2656. Doe sprac Reynaert : "So secht hem.
  2657. Weetstu waer Krieke Putte steet?"
  2658. Cuwaert sprac : "Of ict weet?
  2659. Ja ic, hoe sout wesen soe?
  2660. Ne staet hi niet bi Hulst ter loe,
  2661. Up dien moer in die wostine?
  2662. Ic hebber ghedoghet groete pine
  2663. Ende meneghen hongher ende menigh coude
  2664. Ende aermoede so menichfoude
  2665. Up Krieken Putte so meneghen dach,
  2666. Dat ics vergheten niet ne mach.
  2667. Hoe mochte ic vergheten dies,
  2668. Dat al daer Reynout, de ries,
  2669. Die valsche penninghe slouch
  2670. Daer hi hem mede bedrouch
  2671. Entie ghesellen sine.
  2672. Dat was te voren eer ic met Rijne
  2673. Mijn gheselscap makede vast,
  2674. Die mi ghequijtte meneghen past."
  2675. "O wy," sprac Reynaert, "soete Rijn,
  2676. Lieve gheselle, scone hondekijn,
  2677. Vergave God waerdi nu hier.
  2678. Ghi sout toeghen wee desen dier
  2679. Met huwen sone Rijne, waers te doene,
  2680. Dat ic noint wart so coene,
  2681. Dat ic eeneghe saken dede
  2682. Daer ic den coninc mochte mede
  2683. Te mi waert belghen doen met rechte.
  2684. Gaet weder onder ghene knechte,"
  2685. Sprac Reynaert, "haestelic, Cuwaert,
  2686. Mijn heere de coninc ne heeft thuwaert
  2687. Gheene sake te sprekene meer."
  2688. Cuwaert dede eenen wederkeer
  2689. Ende ghinc van sconincx rade daer.
  2690. Reynaert sprac : "Coninc, eist waer
  2691. Dat ic seide?" "Reynaert, jaet.
  2692. Verghevet mi, ic dede quaet
  2693. Dat ic hu mestroude yet.
  2694. Reynaert, goede vrient, nu siet
  2695. Den raet dat ghi met ons gaet
  2696. Ten putte al daer dien burne staet,
  2697. Daer die scat leghet begraven onder."
  2698. Reynaert sprac : "Ghi secht wonder.
  2699. Waendi, in waers arde vro,
  2700. Coninc, oft mi stonde also
  2701. Dat ic met hu wandelen mochte,
  2702. Also als ons beeden dochte,
  2703. Ende ghi, heere, waert al sonder zonde.
  2704. Neent, het es also ic hu orconde
  2705. Ende ict hu segghe, al eist scame.
  2706. Doe Ysingrijn in sduvels name
  2707. In de ordine ghinc hier te voren
  2708. Ende hi te moonke wert bescoren,
  2709. Doe ne conste hem de provende niet ghenoughen
  2710. Daer VI moonke hem bi bedroughen.
  2711. Hi claghede van honghere ende carmede
  2712. So zeere dats mi ontfaermede.
  2713. Doe hi carmede ende wart traech,
  2714. Doe haddics rauwe als een zijn maech
  2715. Ende gaf hem raet dat hi ontran.
  2716. Daer omme bem ic in spaeus ban.
  2717. MAerghin, als die zonne up gaet,
  2718. Willic te Roeme om aflaet.
  2719. Van Roeme willic over zee;
  2720. Danen ne keeric nemmermee
  2721. Eer ic so vele hebbe ghedaen,
  2722. Coninc, dat ic met hu mach gaen
  2723. Thuwer eeren ende thuwer vromen,
  2724. Of ic te lande weder come.
  2725. Het ware een onscone dinc,
  2726. Souddi, heere coninc,
  2727. Maken huwe wandelinghe
  2728. Met eenen verwatenen ballinghe
  2729. Als ic nu bem, God betere mi."
  2730. Die coninc sprac : "Reynaert, zidi
  2731. Yet langhe verbannen?" Doe sprac Reynaert :
  2732. "Ja ic, hets III jaer dat ic wart
  2733. Voer den deken Hermanne
  2734. In vullen zeinde wart te bannen."
  2735. Die coninc sprac : "Reynaert, na dat ghi zijt
  2736. Te bannen, men souts mi doen verwijt,
  2737. Reynaert, lietic hu met mi wandelen.
  2738. Ic sal Cuwaerde ofte eenen andren
  2739. Toten scatte doen gaen met mi,
  2740. Ende ic rade hu, Reynaert, dat ghi
  2741. Niet ne laet, ghine vaert
  2742. Dat ghi hu van den banne claert."
  2743. "Sone doe ic," sprac Reynaert,
  2744. "Ic ga morghin te Rome waert,
  2745. Gaet na den wille mijn."
  2746. Die coninc sprac : "Ghi dinct mi zijn
  2747. Bevaen in arde goeden dinghen.
  2748. God jonne hu dat ghijt moet vulbringhen,
  2749. Reynaert, alse hu ende mi
  2750. Ende ons allen nutte zi."
  2751. DOe dese tale was ghedaen,
  2752. Doe ghinc Nobel die coninc staen
  2753. Up eene hoghe stage van steene,
  2754. Daer hi up plach te stane alleene
  2755. Als hi sat in zijn hof te dinghe.
  2756. Die dieren saten teenen ringhe
  2757. Al omme ende omme in dat gras,
  2758. Na dien dat elc gheboren was.
  2759. Reynaerd stont bi der coninghinne :
  2760. "Bidt voer mi, edele vrauwe,
  2761. Dat ic hu met lieve weder scauwe."
  2762. Soe sprac : "Die Heere, daert al an staet,
  2763. Doe hu van zonden vul aflaet."
  2764. Die coninc entie coninghinne
  2765. Ghinghen met eenen bliden zinne
  2766. Voer haer diere aerme ende rike.
  2767. Die coninc, die sprac vriendelike :
  2768. "Reynaert es hier commen te hove
  2769. Ende wille, dies ic Gode love,
  2770. Hem betren met al zinen zinnen
  2771. Ende mijn vrauwe de coninghinne
  2772. Hevet so vele ghebeden voer hem,
  2773. Dat ic zijn vrient worden bem
  2774. Ende hi versoent es jeghen mi
  2775. Ende ic hem hebbe ghegheven vry
  2776. Beede lijf ende lede.
  2777. Reynaerde ghebiedic vullen vrede.
  2778. Anderwaerf ghebiedic hem vrede
  2779. Ende derde waerven mede,
  2780. Ende ghebiede hu allen, bi huwen live,
  2781. Dat ghi Reynaerde ende zinen wive
  2782. Ende zinen kindren eere doet,
  2783. Waer si commen in hu ghemoet,
  2784. Sijt bi nachte, zijt bi daghe.
  2785. In wille meer gheene claghe
  2786. Van Reynaerts dinghen horen.
  2787. Al was hi rouckeloes hier voren,
  2788. Hi wille hem betren, ic segghe hu hoe :
  2789. Reynaert wille maerghin vroe
  2790. Palster ende scerpe ontfaen
  2791. Ende wille te Roeme gaen
  2792. Ende van Rome danen wille hi over zee
  2793. Ende dan commen nemmermee
  2794. Eer hi heeft vul aflaet
  2795. Van alre zondeliker daet."
  2796. DEse tale hevet Cirlin vernomen
  2797. Ende vloech danen, dat hi es comen
  2798. Ende hi vant die III ghesellen.
  2799. Nu hoert wat hi hem sal tellen!
  2800. Hi sprac : "Keytive, wat doedi hier?
  2801. Reynaert es meester bottelgier
  2802. Int hof ende moghende utermaten.
  2803. Die coninc heeftene quite ghelaten
  2804. Van alle sinen mesdaden
  2805. Ende ghi zijt alle III verraden."
  2806. Isingrijn began andwoerden
  2807. Te Tieceline met corten woerden :
  2808. "Ic wane ghi lieghet, heere raven."
  2809. Mettien woerde began hi scaven
  2810. Ende Brune die volchde mede.
  2811. Si ghinghen recken hare lede
  2812. Loepende des coninx waert.
  2813. Tybeert bleef zeere vervaert
  2814. Ende hi bleef sittende up die galghe.
  2815. Hi was van sinen ruwen balghe
  2816. In zorghen so groet utermaten,
  2817. Dat hi gherne wille laten
  2818. Sine oeghe varen over niet
  2819. Die hi in spapen scuere liet,
  2820. In dien dat hi verzoent ware.
  2821. Hine wiste wat doen van vare,
  2822. Dan hi ghinc sitten up die micke.
  2823. Hi claechde vele ende arde dicke,
  2824. Dat hi Reynaerde ye bekinde.
  2825. Isingrijn quam met groeten gheninde
  2826. Ghedronghen voer de coninghinne
  2827. Ende sprac met eenen fellen zinne
  2828. Te Reynaert waert so verre,
  2829. Dat die coninc wert al erre
  2830. Ende hiet Ysingrine vaen
  2831. Ende Brune. Alsoe saen
  2832. Worden si ghevanghen ende ghebonden.
  2833. Ghine saghet nye verwoedde honden
  2834. Doen meer lachters dan men hem dede,
  2835. Ysingrine ende Brunen mede.
  2836. Men voerese als leede gaste.
  2837. Men bantse beede daer so vaste,
  2838. Datsi binnen eere nacht
  2839. Met gheenrande cracht
  2840. Een let niet en mochten roeren.
  2841. Nu hoert hoe hise voert sal voeren!
  2842. REynaert, die hem was te wreet,
  2843. Hi dede datmen Brunen sneet
  2844. Van sinen rugghe een velspot af,
  2845. Datmen hem teere scerpen gaf,
  2846. Voets lanc ende voets breet.
  2847. Nu ware Reynaert al ghereet,
  2848. Haddi IV verssche scoen.
  2849. Nu hoert wat hi sal doen,
  2850. Hoe hi sal IV scoen ghewinnen!
  2851. Hi ruunde toter coninghinnen :
  2852. "Vrauwe, ic bem hu peelgrijn.
  2853. Hier es mijn oem, Ysingrijn.
  2854. Hi hevet IV vaste scoen.
  2855. Helpt mi, dat icse an mach doen.
  2856. Ic neme hu ziele in mine plecht.
  2857. Het es peelgrins recht
  2858. Dat hi ghedincket in sine ghebeden
  2859. Al tgoet datmen hem noyt dede.
  2860. Ghi moghet hu ziele an mi scoyen.
  2861. Doet Haersenden, miere moyen,
  2862. Gheven twee van haren scoen.
  2863. Dit moghedi wel met eeren doen :
  2864. So blivet thuus in haer ghemac."
  2865. "Gherne," die coninghinne sprac,
  2866. "Reynaert, ghine mochtes niet ombeeren,
  2867. Ghine hebt scoen : ghi moetet varen
  2868. Huten lande in des Gods ghewout,
  2869. Over berghe ende int wout
  2870. Ende terden struke ende steene.
  2871. Dinen aerbeit wert niet cleene,
  2872. Hets dijn noet dattu hebs scoen.
  2873. Ic wilre gherne mijn macht toe doen.
  2874. Die Ysingrijns waren hu wel ghemicke :
  2875. Si zijn so vaste ende so dicke
  2876. Die Ysingrijn draghet ende zijn wijf.
  2877. Al sout hem gaen an haer lijf,
  2878. Elkerlijc moet hu gheven twee scoen
  2879. Daer ghi hu vaert mede moet doen."
  2880. Dus hevet die valsche peelgrijn
  2881. Beworven dat dher Ysingrijn
  2882. Al toten knien hevet verloren
  2883. Ende beede sine voeten voren
  2884. Dat vel al gader toten claeuwen.
  2885. Ghine saecht noint voghel braeuwen
  2886. Die stilre hilt al sine leden
  2887. Dan Ysingrijn de zine dede,
  2888. Doemen so jammerlike ontscoyde,
  2889. Dat hem dat bloet ten teen af vloyde.
  2890. DOe Ysingrijn ontscoyt was,
  2891. Moeste gaen ligghen up dat gras
  2892. Vrauwe Herswint, die wulfinne,
  2893. Met eenen wel drouven zinne
  2894. Ende liet haer af doen dat vel
  2895. Ende die claeuwen also wel
  2896. Bachten van beede haren voeten.
  2897. Dese daet dede wel soeten
  2898. Reynaerde sinen drouven moet.
  2899. Nu hoert wat claghen hi noch doet!
  2900. "Moye," seit hi, "moye,
  2901. In hoe meneghen vernoye
  2902. Hebdi dor minen wille ghewesen?
  2903. Dats mi al leet, sonder van desen
  2904. Eist mi lief, ic segghe hu twi :
  2905. Ghi zijt, des ghelovet mi,
  2906. Een die liefste van minen maghen.
  2907. Bedi sal ic hu scoen an draghen.
  2908. Godweet dats al huwe bate.
  2909. Ghi sult an hoghen aflate
  2910. Deelen ende an al dat perdoen,
  2911. Lieve moye, dat ic in hu scoen
  2912. Sal bejaghen over zee."
  2913. Vrauwe Herswinden was so wee,
  2914. Datso cume mochte spreken :
  2915. "Ay Reynaert, God moete mi wreken,
  2916. Dat ghi over ons siet huwen wille."
  2917. Ysingrijn balch ende zweech stille
  2918. Ende zijn gheselle Brune, ne ware
  2919. Hem was te moede arde zware.
  2920. Si laghen ghebonden ende ghewont.
  2921. Hadde oec doe ter selver stont
  2922. Tybeert die cater ghewesen daer,
  2923. Ic dar wel segghen over waer,
  2924. Hi hadde so vele ghedaen te voren,
  2925. Hine waers niet bleven sonder toren.
  2926. Wat helpt dat ict hu maecte lanc?
  2927. Des ander daghes, voer de zonne up ganc,
  2928. Dede Reynaert zijn scoen snoeren,
  2929. Die Ysingrijns waren te voren
  2930. Ende zijns wijfs vrauwe Hersenden,
  2931. Ende hadse vaste ghedaen benden
  2932. Om zine voeten ende ghinc
  2933. Daer hi vant den coninc
  2934. Ende zijn wijf die coninghinne.
  2935. Hi sprac met eenen soeten zinne :
  2936. "Heere, God gheve hu goeden dach,
  2937. Ende mier vrauwen, die ic mach
  2938. Prijs gheven met rechte.
  2939. Nu doet Reynaert gheven huwen knechte
  2940. Palster ende scerpe ende laet mi gaen."
  2941. Doe dede die coninc haesten saen
  2942. Den capelaen, Belin de ram.
  2943. Ende als hi bi den coninc quam,
  2944. Sprac die coninc : "Hier es
  2945. Dese peelgrijn. Leest hem een gheles
  2946. Ende ghevet hem scaerpe ende staf."
  2947. Belin den coninc andwoerde gaf :
  2948. "Heere, in dar des doen niet.
  2949. Reynaert hevet selve beghiet
  2950. Dat hi es in spaeus ban."
  2951. Die coninc sprac : "Belin, wats dan?
  2952. MEester Jufroet doet ons verstaen :
  2953. Hadde een man alleene ghedaen
  2954. Also vele zonden alse alle die leven,
  2955. Ende wildi aercheit al begheven
  2956. Ende te biechten gaen
  2957. Ende penitencie daer af ontfaen,
  2958. Dat hi over zee wille varen,
  2959. Hi mochte hem wel selve claren."
  2960. Belin sprac ten coninc echt :
  2961. "Ic en doere toe crom no recht
  2962. Van gheesteliker dinc altoes,
  2963. Ghine wilt mi quiten scadeloes
  2964. Jeghen bisscop ende jeghen den deken."
  2965. Die coninc sprac : "In VIII weken
  2966. Sone wane ic hu bidden so vele.
  2967. Oec haddic liever dat huwe kele
  2968. Hinghe dan ic hu heden bat."
  2969. Ende alse Belin hoerde dat,
  2970. Dat die coninc balch te hem waert,
  2971. Wart Belin so vervaert,
  2972. Dat hi beefde van vare
  2973. Ende ghinc ghereeden zine autare
  2974. Ende began zinghen ende lesen
  2975. Al dat hem goet dochte wesen.
  2976. DOe Belin die capelaen
  2977. Oemoedelike hadde ghedaen
  2978. Dat ghetijde van den daghe,
  2979. Doe hinc hi an zine craghe
  2980. Eene scaerpe van Bruuns velle.
  2981. Oec gaf hi den fellen gheselle
  2982. Den palster in de hant daer bi,
  2983. Te zinen ghevoughe. Doe was hi
  2984. Al ghereet te ziere vaert.
  2985. Doe sach hi ten coninc waert
  2986. Hem liepen die gheveinsde tranen
  2987. Neder neven zine granen
  2988. Alse oft hi jammerlike in sine herte
  2989. Van rauwen hadde grote smerte.
  2990. Dit was bedi ende anders niet,
  2991. Dat hi hem allen die hi daer liet
  2992. Niet hadde beraden al sulke pine
  2993. Alse Brunen ende Ysingrine,
  2994. Haddet moghen ghevallen.
  2995. Nochtan stont hi ende bat hem allen,
  2996. Datsi over hem bidden souden
  2997. Also ghetrauwelike als hi woude,
  2998. Dat hi over hem allen bade.
  2999. Dat orlof nemen dochte hem spade,
  3000. Want hi gherne danen ware.
  3001. Hi was altoes zeere in vare
  3002. Als die hem selven sculdich weet.
  3003. Doe sprac die coninc : "Mi es leet,
  3004. Reynaert, dat ghi dus haestich zijt."
  3005. "Neen, heere, het es tijt!
  3006. Men sal gheene weldaet sparen.
  3007. Huwen orlof, ic wille varen."
  3008. Die coninc sprac : "Gods orlof."
  3009. Doe gheboet die coninc al dat hof
  3010. Met Reynaerde huut waert te ghane,
  3011. Sonder alleene die ghevane.
  3012. NU wart Reynaert peelgrijn,
  3013. Ende zijn oem Ysingrijn
  3014. Ende Brune die ligghen ghebonden
  3015. Ende ziec van zeeren wonden.
  3016. Mi dinct, ende ic wane des,
  3017. Dat niement so onspellic es
  3018. Tusschen Pollanen ende Scouden,
  3019. Die hem van lachene hadde onthouden,
  3020. Die rauwe die hem mochte ghescien,
  3021. Hadde hi Reynaerde doe ghesien.
  3022. Hoe wonderlic hi henen ghinc,
  3023. Ende hoe ghemackelic dat hem hinc
  3024. Scaerpe ende palster omme den hals
  3025. Ende die scoen als ende als
  3026. Die hi drouch an zine been
  3027. Ghebonden, so dat hi sceen
  3028. Een peelgrijn licht ghenouch.
  3029. Reynaerts herte binnen louch,
  3030. Dor datsi alle met hem ghinghen
  3031. Met so groter zameninghen
  3032. Die hem te voren waren wreet.
  3033. Doe sprac hi : "Coninc, mi es leet
  3034. Dat ghi so verre met mi gaet.
  3035. Ic vruchte het mach hu wesen quaet.
  3036. Ghi hebt ghevaen II mordenaren.
  3037. Ghevalt, datsi hu ontvaren,
  3038. Ghi hebt hu te wachtene meer
  3039. Dan ghi noint hadt eer.
  3040. Blijft ghesont ende laet mi gaen."
  3041. Na dese tale ghinc hi staen
  3042. Up sine II achterste voeten
  3043. Ende maende die diere cleene ende grote,
  3044. Datsi alle voer hem baden
  3045. Of si alle an sine weldaden
  3046. Recht deel nemen wouden.
  3047. Si seiden alle datsi souden
  3048. Sijns ghedincken in haer ghebede.
  3049. Nu hoert voert wat Reynaert dede!
  3050. Daer hi van den coninc sciet,
  3051. So drouvelic hi hem gheliet,
  3052. Dat hem somen zeere ontfaremde.
  3053. Cuwaert, den haze, hi becaremde :
  3054. "O wy, Cuwaert, sullen wi sceeden?
  3055. Of God wilt, ghi sult mi gheleeden,
  3056. Ende mijn vrient, Belin de ram.
  3057. Ghi twee, ghine daedt mi noint gram.
  3058. Ghi moet mi bet voert bringhen.
  3059. Ghi zijt van zoeter wandelinghen
  3060. Ende onberoupen ende goedertieren
  3061. Ende ombeclaghet van allen dieren.
  3062. Ghestade es huwer beeder zede,
  3063. Als ic doe ten tijden dede
  3064. Als ic clusenare was.
  3065. Hebdi lovere ende gras,
  3066. Ghine doet ne gheenen heesch
  3067. Noch om broet no om vleesch
  3068. Noch om sonderlinghe spijse."
  3069. Met aldus ghedanen prijse
  3070. Hevet Reynaert dese II verdoort,
  3071. Datsi met hem ghinghen voort
  3072. Tote dat hi quam voer zijn huus
  3073. Ende voer de porte van Manpertuus.
  3074. ALse Reynaert voer de porte quam,
  3075. Doe sprac hi : "Belin, neve ram,
  3076. Ghi moet alleene buten staen.
  3077. Ic moet in mine veste gaen;
  3078. Cuaert sal in gaen met mi.
  3079. Heere Belin, bidt hem dat hi
  3080. Troeste wel vrauwe Hermelinen
  3081. Met haren cleenen welpkinen,
  3082. Als ic orlof an hem neme."
  3083. Belin sprac : "Ic bids heme
  3084. Dat hise alleene troeste wale."
  3085. Reynaert ghinc met scoenre tale
  3086. So smeeken ende losengieren
  3087. In so menegher manieren,
  3088. Dat hi bi barate brochte
  3089. Cuwaerde in sine haghedochte.
  3090. ALs si in dat hol quamen,
  3091. Cuaert ende Reynaert tsamen,
  3092. Doe vonden si vrauwe Hermelinen
  3093. Met haren cleenen welpkinen.
  3094. Die was in zorghen ende in vare,
  3095. Want so waent dat Reynaert ware
  3096. Verhanghen ende so vernam
  3097. Dat hi weder thuus waert quam
  3098. Ende palster ende scerpe drouch.
  3099. Dit dochte haer wonders ghenouch.
  3100. So was blide ende sprac saen :
  3101. "Reynaert, hoe sidi ontgaen?"
  3102. "Ic bem worden peelgrijn.
  3103. Heere Brune ende heere Ysengrijn
  3104. Sijn worden ghisele over mi.
  3105. Die coninc hevet, danc hebbe hi,
  3106. Cuaerde ghegheven in rechter zoene
  3107. Al onsen wille mede te doene.
  3108. Die coninc die lyede das,
  3109. Dat Cuaert die eerste was
  3110. Die ons verriet jeghen hem
  3111. Ende bi der trauwen die ic bem
  3112. Sculdich hu, vrauwe Hermeline :
  3113. Cuaerde naket eene groete pine.
  3114. Ic bem up hem met rechte gram!"
  3115. Ende alse dat Cuaert vernam
  3116. Keerdi hem omme ende waende vlien,
  3117. Maer dat ne conste hem niet ghescien,
  3118. Want Reynaert hadde hem ondergaen
  3119. Die porte ende ghegreepene saen
  3120. Bi der kelen mordadelike.
  3121. Ende Cuaert riep ghenadelike :
  3122. "Helpt mi, Belin! Waer sidi?
  3123. Dese peelgrijn verbijt mi!"
  3124. DAt roupen was sciere ghedaen,
  3125. Bedi Reynaert hadde saen
  3126. Sine kele ontwee ghebeten.
  3127. Doe sprac Reynaert : "Nu gaen wi heten
  3128. Desen goeden vetten hase."
  3129. Die welpine liepen ten base
  3130. Ende ghinghen heten al ghemeene.
  3131. Haren rauwe was wel cleene,
  3132. Dat Cuaert hadde verloren tlijf.
  3133. Ermeline, Reynaerts wijf,
  3134. Hat dat vleesch ende dranc dat bloet.
  3135. Ay, hoe dicke dancte so goets
  3136. Den coninc, die dor sine doghet
  3137. Die cleene welpkine hadde verhoghet
  3138. So wel met eenen goeden male.
  3139. Reynaert sprac : "Hi jans hu wale.
  3140. Ic weet wel, moet die coninc leven,
  3141. Hi soude ons gherne ghiften gheven
  3142. Die hi selve niet ne woude
  3143. Hebben om VII maerc van goude."
  3144. "Wat ghiften es dat?" sprac Hermeline.
  3145. Reynaert sprac : "Hets eene lijne
  3146. Ende eene vorst ende twee micken,
  3147. Maer maghic, ic sal hem ontscricken
  3148. Hopic, eer lijden daghen twee,
  3149. Dat ic omme zijn daghen mee
  3150. Ne gave dan hi omme tmijn."
  3151. Soe sprac : "Reynaert, wat mach dat zijn?"
  3152. REynaert sprac : "Vrauwe, ic secht hu :
  3153. Ic weet een wildernesse nu
  3154. Van langhen haghen ende van heede
  3155. Ende die so nes niet onghereede
  3156. Van goeden ligghene ende van spijsen.
  3157. Daer wonen hoenre ende pertrijsen
  3158. Ende menegherande vogheline.
  3159. Wildi doen, vrauwe Ermeline,
  3160. Dat ghi gaen wilt met mi daer?
  3161. Wi moghen daer wonen VII jaer.
  3162. Willen wi wandelen onder die scade
  3163. Ende hebben daer groete ghenade,
  3164. Eer wi worden daer bespiet.
  3165. Al seidic meer, in loghe niet."
  3166. "AY, Reynaert," sprac vrauwe Hermeline,
  3167. "Dit dinct mi wesen eene pine
  3168. Die al gader ware verloren.
  3169. Nu hebdi dit lant verzworen
  3170. In te wonen nemmermee,
  3171. Eer ghi comt over zee
  3172. Ende hebt palster ende scerpe ontfaen."
  3173. Reynaert andwoerde vele saen :
  3174. "So meer ghezworen, so meer verloren.
  3175. Mi seide een goet man hier te voren
  3176. In rade dat hi mi riet :
  3177. 'Bedi ne gheene trauwe ne diedet niet'.
  3178. Al vuldade ic dese vaert,
  3179. En holpe mi niet," sprac Reynaert,
  3180. "In waers een ey niet te bat;
  3181. Ic hebbe den coninc eenen scat
  3182. Belovet die mi es onghereet,
  3183. Ende als hi des de waerheit weet
  3184. Ende hi bi mi es bedroghen,
  3185. Dat ic hem al hebbe gheloghen,
  3186. So sal hi mi haten vele meere
  3187. Dan hi noint dede eere.
  3188. Daer bi peinsic in minen moet :
  3189. Dat varen es mi also goet
  3190. Alse dit bliven," sprac Reynaert,
  3191. "Ende Godsat hebbe mijn rode baert.
  3192. Ghedoe hoe ic ghedoe,
  3193. Of mi troestet mee daer toe
  3194. No die cater, no die das,
  3195. No Bruun, die na mijn oem was,
  3196. No dor ghewin, no dor scade,
  3197. Dat ic in sconinx ghenade
  3198. Ne comme, dat ic leve lancst.
  3199. Ic hebbe leden so meneghen anxt."
  3200. SO zeere balch die ram Belijn
  3201. Dat Cuaert, die gheselle zijn,
  3202. In dat hol so langhe merrede.
  3203. Hi riep als die hem zeere errede :
  3204. "Cuaert, lates den duvel wouden!
  3205. Hoe langhe sal hu daer Reynaert houden?
  3206. Twine comdi huut ende laet ons gaen?"
  3207. Alse Reynaert dit hadde verstaen,
  3208. Doe ghinc hi hute tote Beline
  3209. Ende sprac al stillekine :
  3210. "Ay, heere, twi so belghedi?
  3211. Al sprac Cuwaert jeghen mi
  3212. Ende jeghen ziere moyen,
  3213. Waer omme mach hu dus vernoyen?
  3214. Cuaert dede mi verstaen,
  3215. Ghi moghet wel sachte voeren gaen,
  3216. Ne wildi hier niet langher zijn.
  3217. Hi moet hier merren een lettelkijn
  3218. Met siere moyen Hermelinen
  3219. Ende met haren welpkinen,
  3220. Die seere weenen ende mesbaren
  3221. Om dat ic hem sal ontfaren;"
  3222. Belin sprac : "Nu secht mi,
  3223. Heere Reynaert, wat hebdi
  3224. Cuaerde te leede ghedaen?
  3225. Also als ic conste verstaen,
  3226. So riep hi arde hulpe up mi."
  3227. Reynaert sprac : "Wat sechdi,
  3228. Belin? God moete hu beraden.
  3229. Ic segghe hu wat wi doe daden.
  3230. Doe ic in huus gheganghen quam
  3231. Ende Ermeline an mi vernam
  3232. Dat ic wilde varen over zee,
  3233. Ten eersten wart haer so wee,
  3234. Datso langhe in ommacht lach
  3235. Ende alse Cuaert dat ghesach,
  3236. Doe riep hi lude : 'Helet, vry,
  3237. Com hare, ende helpt mi
  3238. Miere moyen laven, so es in ommacht!"
  3239. Doe riep hi met groeter cracht;
  3240. Dit waren die woerde ende niet hel."
  3241. "En trauwen, ic verstont oec wel
  3242. Dat Cuaert dreef groet mesbare.
  3243. Ic waende hem yet mesvallen ware."
  3244. Reynaert sprac : "Belin, neent niet!
  3245. Mi ware leet mesquame hem yet
  3246. Minen kindren of minen wive
  3247. Dan mijns neven Cuwaerts live."
  3248. REynaert sprac : "Vernaemdi yet
  3249. Dat mi de coninc ghistren hiet
  3250. Voer arde vele hoeghe liede,
  3251. Als ic huten lande sciede,
  3252. Dat ic hem een paer lettren screve?
  3253. Suldijt hem draghen, Belin, neve?
  3254. Het es ghescreven ende al ghereet."
  3255. Belin sprac : "Ende ic ne weet,
  3256. Reynaert, wistic hu ghedichte
  3257. Dat ghetrauwe ware, ghi mochtet lichte
  3258. Ghebidden dat ict den coninc
  3259. Droughe, haddic eeneghe dinc
  3260. Daer icse mochte in steken."
  3261. Reynaert sprac : "Hu ne sal niet ghebreken.
  3262. Eer des coninx lettren hier bleven,
  3263. Ic soude hu dese scerpe eer gheven,
  3264. Heere Belin, die ic draghe
  3265. Ende hanghense an huwe craghe
  3266. Ende des conincs lettren daer in.
  3267. Ghi sulter af hebben groet ghewin,
  3268. Des conincs danc ende groet eere.
  3269. Ghi sult den coninc, minen heere,
  3270. Harde willecomme zijn."
  3271. Dit loofde mijn heere Belijn.
  3272. REynaert ghinc in die aghedochte
  3273. Ende keerde weder ende brochte
  3274. Sinen vrient Beline jeghen
  3275. Dat hoeft van Cuaerde ghedreghen
  3276. In die scerpe ghesteken,
  3277. Ende hinc bi sinen quaden treken
  3278. Die scerpe Belin an den hals
  3279. Ende beval hem, als ende hals,
  3280. Dat hi die lettren niet ne soude
  3281. Besien, of hi gherne woude
  3282. Den coninc teenen vrienden maken,
  3283. Ende seide hem dat die lettren staken
  3284. In die scerpe verholenlike,
  3285. Ende of hi wesen wilde rike
  3286. Ende sinen heere, den coninc, hadde lief,
  3287. Dat hi seide, dat desen brief
  3288. Bi hem alleene ware ghescreven,
  3289. Ende hiere raet toe hadde ghegheven.
  3290. Die coninc souts hem weten danc.
  3291. Dat hoerde Belin ende spranc
  3292. Van der stede daer hi up stoet
  3293. Meer dan eenen halven voet,
  3294. So blide was hi van der dinc,
  3295. Die hem te toerne sint verghinc.
  3296. DOe sprac Reynaert : "Belin heere,
  3297. Nu weetic wel dat ghi doet eere
  3298. Hu selven ende die zijn int hof.
  3299. Men saels hu spreken groeten lof
  3300. Alsmen weet dat ghi coont dichten
  3301. Met sconen woerden ende met lichten,
  3302. Alsi dat ics niet ne can.
  3303. Men seit dicken hets menich man
  3304. Groete eere ghesciet, dat hem God jonste,
  3305. Van dinghen die hi lettel conste."
  3306. Hier na sprac Belin : "Reynaert,
  3307. Wats hu raet? Wille Cuaert
  3308. Met mi weder te hove gaen?"
  3309. "Neen hi," sprac Reynaert, "hi sal hu saen
  3310. Volghen bi desen selven pade.
  3311. Hine hevet noch ne gheene stade.
  3312. Nu gaet voren met ghemake.
  3313. Ic sal Cuaerde sulke sake
  3314. Ontdecken die noch es verholen."
  3315. "Reynaert, so blivet Gode volen",
  3316. Sprac Belin ende dede hem up de vaert.
  3317. Nu hoert wat hi doet, Reynaert!
  3318. Hi keerde in sine haghedochte
  3319. Ende sprac : "Hier naect ons gherochte,
  3320. Bliven wi hier, ende grote pine.
  3321. Ghereet hu, vrauwe Hermeline,
  3322. Ende mine kindre also al gader.
  3323. Volghet mi, ic bem hu vader,
  3324. Ende pinen wi ons dat wi ontfaren."
  3325. Doene was daer doe gheen langher sparen.
  3326. Si daden hem alle up die vaert :
  3327. Ermeline ende heere Reynaert
  3328. Ende hare jonghe welpkine;
  3329. Dese ane vaerden die woestine.
  3330. NU hevet Belin die ram
  3331. Soe gheloepen, dat hi quam
  3332. Te hove een lettel na middach.
  3333. Als die coninc Belin ghesach,
  3334. Die de scerpe weder brochte,
  3335. Daer Brune die beere so onsochte
  3336. Te voren omme was ghedaen,
  3337. Doe sprac hi te Belin saen :
  3338. "Heere Belin, wanen comedi?
  3339. Waer es Reynaert? Hoe comt dat hi
  3340. Dese scerpe niet met hem draghet?"
  3341. Belin sprac : "Coninc, ic maghet
  3342. Hu segghen also ict weet.
  3343. Doe Reynaert al was ghereet
  3344. Ende hi den casteel rumen soude,
  3345. Doe seide hi mi dat hi hu woude
  3346. Een paer lettren, coninc vry,
  3347. Senden ende doe bat hi mi
  3348. Dat icse droughe dor huwe lieve.
  3349. Ic seide, meer dan VII brieve
  3350. Soudic dor huwen wille draghen.
  3351. Doe ne conste Reynaert niet bejaghen
  3352. Daer ic de brieve in draghen mochte.
  3353. Dese scerpe hi mi brochte
  3354. Ende die lettren daer in ghesteken.
  3355. Coninc, ghine horet noint spreken
  3356. Van betren dichtre dan ic bem.
  3357. Dese lettren dichte ic hem,
  3358. Gaet mi te goede of te quade.
  3359. Dese lettren dichte ic bi minen rade
  3360. Aldus ghemaect ende ghescreven."
  3361. Doe hiet hem die coninc gheven
  3362. Den brief Botsaerde, sinen clerc.
  3363. Dat was hi die ant werc
  3364. Bet conste dan yement die daer was.
  3365. Botsaert plach emmer dat hi las
  3366. Die lettren die te hove quamen.
  3367. Bruneel ende hi, die namen
  3368. Die scerpe van den halse Belijns,
  3369. Die bi der dompheit zijns
  3370. Hier toe hadde gheseit so verre,
  3371. Dat hi snieme sal werden erre.
  3372. Die scerpe ontfinc Botsaert, de clerc.
  3373. Doe moeste bliken Reynaerts werc.
  3374. ALse hi dat hoeft voert trac,
  3375. Botsaert, ende sach dat :
  3376. "Helpe, wat lettren zijn dit?
  3377. Heere coninc, bi miere wit,
  3378. Dit es dat hoeft van Cuaerde!
  3379. O wach, dat ghi noint Reynaerde,
  3380. Coninc, ghetrauwet so verre!"
  3381. Doe mochtemen drouve sien ende erre
  3382. Dien coninc entie coninghinne.
  3383. Die coninc stont in drouven zinne
  3384. Ende slouch zijn hoeft neder.
  3385. Over lanc hief hijt weder
  3386. Up ende begonste werpen huut
  3387. Een dat vreeselicste gheluut
  3388. Dat noint van diere ghehoort waert.
  3389. Ghene dieren waren vervaert.
  3390. Doe spranc voert Syrapeel,
  3391. Die lubaert. Hi was een deel
  3392. Des coninx maech, hi mocht wel doen.
  3393. Hi sprac : "Heere, coninc lyoen,
  3394. Twi drijfdi dus groet onghevouch?
  3395. Ghi mesliet hu ghenouch,
  3396. Al ware de coninghinne doot.
  3397. Doet wel ende wijsheit groot
  3398. Ende slaect huwen rauwe een deel."
  3399. Die coninc sprac : "Heere Sierapeel,
  3400. Mi hevet een quaet wicht so verre
  3401. Bedroghen, dat ics bem erre,
  3402. Ende int strec gheleet bi barate,
  3403. Dat ic recht mi selven hate
  3404. Ende ic mine eere hebbe verloren.
  3405. Die mine vriende waren te voren,
  3406. Die stoute heere Brune ende heere Ysingrijn,
  3407. Die rovet mi een valsch peelgrijn.
  3408. Dat gaet miere herten na so zeere,
  3409. Dat het gaen sal an mine eere
  3410. Ende an mijn leven, het es recht."
  3411. Doe sprac Syrapeel echt :
  3412. "Es ghedaen mesdaet, men saelt zoenen.
  3413. Men sal den wulf enten beere doen comen
  3414. Ende vrauwe Hersenden also wel
  3415. Ende betren hem hare mesdaet snel
  3416. Ende over haren toren ende over hare pine
  3417. Versoenen metten ram Beline,
  3418. Na dat hi selve heeft ghelyet
  3419. Dat hi Cuaerde verriet.
  3420. Ende daer na sullen wi alle loepen
  3421. - Hi heeft mesdaen hi moet becoepen -
  3422. Na Reynaerde ende sulne vanghen
  3423. Ende sullen sine kele hanghen
  3424. Sonder vonnesse, hets recht!"
  3425. Doe andwoerde die coninc hecht :
  3426. "O Wy, heere Syrapeel,
  3427. Mochte dit ghescien, so ware een deel
  3428. Ghesocht den rauwe die mi slaet."
  3429. Syrapeel sprac : "Heere, jaet!
  3430. Ic wille gaen maken die zoene."
  3431. Doe ghinc Syrapeel die coene,
  3432. Daer hi die ghevanghene vant.
  3433. Ic wane dat hise teerst ontbant
  3434. Ende daer na sprac hi : "Ghi heeren beede,
  3435. Ic bringhe hu vrede ende gheleede.
  3436. Mine heere de coninc groet hu,
  3437. Ende hem berauwet zeere nu
  3438. Dat hi jeghen hu heeft mesdaen.
  3439. Hi biet hu, wildijt ontfaen,
  3440. Wie so blide si ofte gram.
  3441. Hi wille hu gheven Belin den ram
  3442. Ende alle sheere Belins maghe
  3443. Van nu toten domsdaghe,
  3444. Eist int velt, eist int wout.
  3445. Hebse alle in hu ghewout
  3446. Ende ghise ghewilleghelike verbit.
  3447. Die coninc ontbiet hu voer al dit,
  3448. Dat ghi sonder eeneghe mesdaet
  3449. Reynaerde moghet toren ende quaet
  3450. Doen ende alle zine maghen,
  3451. Waer so ghise moghet belaghen.
  3452. Dese twee groete vreden
  3453. Wille hu die coninc gheven heden
  3454. Te vryen leene eewelike.
  3455. Ende hier binnen wilt die coninc rike,
  3456. Dat ghi hem zweert vaste hulde.
  3457. Hine wille oec bi sinen sculde
  3458. Nemmermeer jeghen hu mesdoen.
  3459. Dit biedt hu de coninc lyoen.
  3460. Dit neemt ende leeft met ghenaden,
  3461. Bi Gode, ic dart hu wel raden."
  3462. Isingrijn sprac toten beere :
  3463. "Wat sechdire toe, Brune heere?"
  3464. Brune sprac : "Ic hebbe liever in de rijsere
  3465. Dan hier te ligghene int ysere.
  3466. Laet ons toten coninc gaen
  3467. Ende sinen pays daer ontfaen."
  3468. Met Syrapeel datsi ghinghen
  3469. Ende maecten pays van allen dinghen.