You are here

Reynaert de vos op school

Hierna volgen tal van ideeën en voorbeelden die kunnen gebruikt worden in diverse toepassingen op school. 

Wie specifiek op zoek is naar materiaal voor het secundaire onderwijs, neemt best ook een kijkje op de volgende site: Tricky Reynaert & Co, een educatief project over de Vos, andere Wereldschelmen en de Jeugd van Tegenwoordig.

 

Reynaert voor kleuter- en basisonderwijs

 

 

DE VOS IN DE KLEUTERKLAS

 

  • verhaaltje vertellen (cfr. boekjes Hulst, ingekorte reynaertstrip of Sus&Wis)
  • figuren uitknippen (bestaande tekeningen op kopie), inkleuren en naast de juiste locatie zetten (leeuw bij de troon, vos bij het hol (burcht), beer bij de honing (boomstam), kat bij de muizen (schuur), enz.)
  • schatkaart maken
  • zelf een schat bedenken voor iemand, passend bij karakter (bvb. goud voor de leeuw, honing voor de beer, muizen voor de kat, ...)
  • het verhaal naspelen / kindergrime
  • tellen: hoeveel verschillende dieren doen er mee / hoeveel van elk dier...
  • tellen: hoeveel maal gaat men de vos roepen
  • tellen: hoeveel dieren worden gekwetst / benadeeld
  • bekijk de sporen / pootafdrukken van de natuurlijke vos, beer, leeuw, kater, kip en teken ze na
  • plaats de juiste sporen bij de juiste dieren (knippen en plakken)
  • geef aan waar de dieren wonen (burcht, hol, leger, heuvel, boom, ...)
  • werken met lapjes stof voor heel kleine kinderen of kinderen met een visuele handicap: wol voor het schaap, dikke vacht voor de beer, veren voor de vogels, ...
  • liedjes laten beluisteren over vossen, beren, katten (evt. geluiden van de natuurlijke dieren)
  • maskers maken

 

 

DE VOS IN HET BASISONDERWIJS

 

  • verhaaltje vertellen zoals bij de kleuters
  • verhaal met open einde: laat de kinderen het eind verzinnen (de vos gaat ja dan neen naar Rome, ...)
  • kaart maken op basis van bestaande kaart (cfr. routes / waasland) en tekeningen maken bij bepaalde plaatsnamen
  • geef foto's van de natuurlijke dieren en toon de sporen die deze dieren maken
  • laat de sporen namaken uit vilt of laat ze stempelen met aardappels, een kurk of met de vingers
  • klassikaal of individueel een stripverhaal maken (bestaand pakket)
  • klassikaal een gedicht maken over de vos of een verhaaltje op rijm
  • maken van een oorkonde, een schatkist, een schatkaart
  • origami: vouwen van de dieren uit het verhaal
  • zoeken naar de vos in het sprookje (andere verhalen naar voor brengen) en de moraal van het verhaal eruit proberen halen (hebzucht, trots, leugenachtigheid, ...)
  • werken met spreekwoorden (bestaand pakket)
  • tekeningen maken op basis van het verhaal / een kaart vervolledigen met de juiste tekeningen en/of plaatsnamen (galg, tribunaal, vossenhol, boerderij of schuur, boom met honing, ...)
  • klassikaal maquette maken van het dierentribunaal of andere fragmenten (bvb. in klei / cfr. figuren uit marsepein in de bakkerij van Lokeren)
  • 3D-kaarten maken (aantal kopies van tekeningen uit het verhaal, inkleuren, knippen, en samenstellen tot kaart)
  • rekenen: afstanden berekenen: hoe snel loopt de natuurlijke vos (vergelijk met andere dieren, mensen, ...) / hoe lang doet de beer, de kater, de das erover om naar het vossenhol te gaan...

 

Reynaert lesmap

 

Reynaert de vos. Vertelling door Rik Van Daele

cc Ter Vesten Beveren
21-22-23 maart 2005

 

 

1. Ter inleiding

 

1.1 De vertelling

De vertelling geeft de inhoud weer van hetdertiende-eeuwse verhaal over Reynaert de vos (Van den vos Reynaerde ofReynaert I). De tekst werd geschreven door een anonieme Oost-Vlaamseauteur. We kennen zijn voornaam: Willem. Misschien was hij wel Willemvan Boudelo.

Zijn verhaal gaat over dieren die verstand hebben en kunnen praten:over mensen dus. Maar over hun dierlijke kanten: hun instincten enemoties. Als dieren kunnen spreken komt vooral alles wat tussen mens endier ligt in het geding.

Centraal in het verhaal staat de taal. Reynaerts schone woorden brengenNobel en zijn hofhouding aan het wankelen. Het verhaal gaat vooral overleugen en schijnheiligheid.

1.2 De voorstelling

De voorstelling duurt 45-50 minuten. Bijhet binnenkomen horen de leerlingen een cd met de voordracht van hetMiddelnederlandse verhaal van Jo van Eetvelde. Daarna volgt een kortgesprek met de leerlingen.

Centraal staat de vertelling. Het podium is leeg. Kleuren suggererenplekken: het oranjerode vossenhol, het groene voor het bos, het grijzevoor het hof van koning Nobel. Centraal staat een wat potsierlijke,kitscherige troon. Enkele houten blokken zijn dan eens boomstam, danweer een wak in het ijs.

Na de voorstelling volgt mogelijkerwijze nog een korte nabespreking.

1.3 De verteller

Rik van Daele (1962) is geen professioneleverteller, wel een gedreven Reynaertkenner. Hij schreef een dissertatieover de ruimte in Van den Vos Reynaert en promoveerde in 1992 (KULeuven). Na een tienjarige carrière in het universitaire milieu staptehij in 1994 over naar de culturele sector. Ondertussen bleef hij totseptember 2004 gastprofessor aan de Hogeschool Antwerpen (H. TeirlinckInstituut). Hij is hoofdredacteur van het ReynaerttijdschriftTiecelijn.

Sinds 1 maart 2002 is hij directeur van cultuurcentrum ter Vesten inBeveren. Hij speelt dus een thuismatch en hij 'speelt' alleen inBeveren. Hebt u nadien nog vragen, u weet hem te vinden ...

1.4 De lesmap

Deze lesmap is een aanzet. U vindt erenkele tips in om vooraf het verhaal aan de leerlingen te vertellen enom nadien het verhaal te verwerken. Achteraan in de map vindt u nogvele andere zaken die u op weg brengen naar Reynaerdiaanse avonturen.

De korte inhoud en de lange samenvatting zijn van Marcel Ryssen, desuggesties voor kleuter- en basisonderwijs van Hilde Reyniers, diverseandere zaken zijn ontleend aan de lesmap van het GeoArtproject Reynaertin de kunst (door Ingrid Peeters).
De samenstelling gebeurde door Rik van Daele.

2. Het Reynaertverhaal

2.1 Korte inhoud

Op de hofdag komen alle dieren opdagen,behalve Reynaert de vos, want die heeft te veel misdaan. Vele dierenklagen over Reynaerts misdaden. De wolf Isegrim getuigt dat Reynaert dewolvin Hersinde heeft verkracht. Als Cantecleer de haan aankomt met dedode kip Coppe besluit de koning een bode te sturen (Bruun de beer) omde vos te dagvaarden. Reynaert lokt de beer in de val. Dit lukt doordathij hem honing belooft, die in een boomstam zou zitten. De beer raaktin de eik vastgeklemd. Het hele dorp komt hem afrossen. Als Julocke, devrouw van de pastoor, door het gedrang in het water sukkelt, slaagtBruun erin zich los te rukken. Daarna wordt Tibeert de kateruitgezonden. Hij wordt door Reynaert naar de schuur van de pastoorgelokt, waar muizen zouden zitten. Tibeert raakt in een strop, maarontsnapt nadat hij de pastoor deerlijk heeft toegetakeld. De derde bodewordt Grimbeert de das. Met hem gaat de vos mee. Onderweg biechtReynaert zijn zonden op. Hij lijkt meer plezier dan berouw te hebben.Aan het hof wordt de vos veroordeeld. De beer, de wolf en de katerzullen de galg in orde brengen. Terwijl die drie weg zijn, spreekt devos het koningspaar nog een 'laatste' keer toe. In zijn tweede biechtmaakt Reynaert gewag van een staatsgreep die zou zijn beraamd om Bruunop de troon te helpen. Geld om deze operatie te bekostigen was er inovervloed dankzij een schat die Reynaerts vader gevonden had. Reynaertdoet zich voor als trouwe onderdaan en vertelt dat hij door het stelenvan de schat de staatsgreep heeft verhinderd. Hij wil de koning zelfsde vindplaats van de schat aanwijzen. Op dat moment vliegt de raafTiecelijn weg om de drie "vijanden" te verwittigen. Tibeert gelooft datReynaert zich zal vrijpraten en geeft zich gewonnen. Maar de wolf en debeer rennen terug naar het hof, waar ze als samenzweerders in de boeienworden geklonken. Reynaert vertrekt op pelgrimstocht naar Rome met eentas gesneden uit het vel van de beer en schoenen uit de huid van hetwolvenpaar. Haas en ram vergezellen de vos tot aan Malpertuus. In hetvossenhol wordt Cuwaert de haas vermoord en opgegeten. Zijn hoofd wordtin de tas van berenvel gestopt. De ram Belijn moet die aan de koningbezorgen en erbij vertellen dat hij "de brief" persoonlijk gedicteerdheeft. Als aap Botsaert, de hofklerk, de tas opent wordt het bedrog vande vos duidelijk. Firapeel de luipaard stelt voor om Bruun en Isegrimvrij te laten en hen voor eeuwig en altijd toe te laten de schapen tebejagen. Reynaert wordt vogelvrij verklaard. Dat is dan "sconinx vrede".

2.2 De langere versie van de tocht van Bruun de beer

Het beraad was kort en krachtig. Reynaertmoest zonder uitstel naar het hof ontboden worden. Meteen keken alledieren in de richting van Bruun de beer. Hij was groot en sterk.Niemand kon zich voorstellen dat Reynaert niet zou wijken voor ditvervaarlijke beest.

'Bruun', sprak Nobel, 'jij bent onze man. Haal Reynaert naar hier. Maarpas op, laat u niet vangen door die kwade gast. Hij zal liegen envleien. Zijn taal klinkt zoet in de oren, maar ze is vals en krom.''Geen nood', blufte Bruun, ik mag hangen als ik mij laat vangen. Daarga ik al!'

Bruun trok welgezind en boordevol zelfvertrouwen de baan op. Wat diesufferds toch durfden denken! Dat hij zich door Reynaert zou latenbedotten. Dan kenden ze hem nog niet. De tocht viel anders niet mee.Eerst moest hij door een donker woud. Daarna volgde er een flink stukheide. De paden waren er krom. Reynaert kende ze maar al te goed.Eenmaal de heide achter de rug moest nog een hoge en lange bergbeklommen worden. En daarachter, zo wist Bruun, lag Malpertuus, eennauwelijks te ontdekken schuilplaats.

Reynaert bezat vele burchten maar van Malpertuus hield hij het meest.Als er gevaar dreigde, trok hij zich bij voorkeur daar terug. Eenonneembare vesting was het heel diep verscholen in de wildernis. Moevan de lange tocht zette Bruun zich voor de poort neer op zijn staart.

Maar hij mocht geen tijd verliezen. Hij klopte aan en riep zo luid hijkon: 'Reynaert, ben je thuis? Ik ben het, Bruun, bode van de koning.Hij gebiedt u zonder uitstel naar het hof te komen. Zo niet zal hij ulaten radbraken. Reynaert, talm niet langer en volg mijn raad: ga metmij mee naar het hof.

Reynaert lag te soezen in de koelte van zijn hol. Hij had de stem vanBruun herkend. Welke peer zal ik die verwaande dikzak stoven, dacht hijbij zichzelf. Ik moet het natuurlijk zo aan boord leggen dat Bruun voorgoed wordt uitgeschakeld en dat ik zelf mijn eer er niet bij verspeel.

Met een triestig gezicht kwam hij uit zijn hol. 'Welkom Bruun. Je zieter vermoeid uit, beste vriend. Het spijt me echt dat de koning u dielast aandeed. Ik zou zelf gekomen zijn, maar ik ben doodziek sinds ikin mijn armoede die rotzooi moet eten. Nauwelijks binnen en ik moet alkotsen.

'Welke rotzooi, Reynaert?' 'Honing, Bruun. Wel vers maar ik walgervan.' 'Honing zeg je, maar dat is het liefste wat ik eet. Zoete neef,geef er mij en ik zal je steunen.' 'Lust jij honing Bruun? Ik heb erkuipen van. Je krijgt hem nooit op.' 'De honing tussen hier en Portugalkan ik op', pochte Bruun.

Langs een krom pad liepen zij naar het erf van Lamfreit de timmerman.Karrenvrachten honing lagen er daar, vertelde Reynaert honderduit. 'Ingeen zeven jaar krijg je die op, vriend!' Geheel verdoofd zwoer BruunReynaert eeuwige trouw . Zal wel niet meer nodig zijn, dacht Reynaertbij zichzelf.

Op het erf van de timmerman lag een gespleten eik waarin twee wiggenwaren geslagen. 'Lieve Bruun,' sprak de vos, 'in die eik vind jehoning, lekker en vers. ' Kwijlend keek de beer toe. 'Maar vriend, weesmatig, verslik je niet.' Bruun zwoer dat hij zich fatsoenlijk zougedragen.

Verdoofd door het zoete gepraat stak Bruun zijn domme kop en beidepoten diep in de spleet om ineens zoveel mogelijk honing op teschrokken. Razendsnel trok Reynaert de wiggen uit de spleet en meteenzat de onnozelaar onherroepelijk vastgeklemd. Het feest kon beginnen!

Bruun huilde zo luid dat Lamfreit verbaasd kwam aangelopen met eenscherpe bijl in de vuist. Reynaert stond verscholen spottend toe tezien. 'Smakelijk Bruun. Zoete oom, kijk daar is Lamfreit met een lekkerwijntje, het zal je feestvreugde verdubbelen,' grapte hij genietend.

Terwijl Reynaert in de eerste verwarring van de gelegenheid gebruikmaakte om een vette kip aan de haak te slaan, rende Lamfreit metopgeheven bijl naar het nabije dorp om er hulp te halen. 'Ik heb eenbeer gevangen!' riep hij. 'Help, help, ik heb een beer gevangen!'

Heel het dorp stond op stelten. Jong en oud kwam aandraven met vlegels,bezems, rieken en knuppels. De pastoor had zijn kruisstaf gegrepen, dekoster een vlaggenstok en Julocke, het wijf van de pastoor had haarspinrokken gegrepen. 'Volg mij!', schreeuwde Lamfreit, zwaaiend metzijn bijl.

Toen Bruun de bende hoorde naderen, wrikte hij zich met volle krachtuit de spleet. Helaas, hij schoot er een flink stuk huid bij in. Zijnoren en wangen waren deerlijk toegetakeld en eer hij zijn poten vrijkreeg, moest hij ook nog zijn klauwen prijsgeven. Het bloed gutste uitzijn kop.

Lotram Langvoet stak met een hoornen stok, Vuilmaerte met een staaf,Abelkwak en Bave gooiden stenen. Ludmoer langneus zwaaide een pees metloden bal, kromvinger Ludolf een mes. Maar Lamfreit, zoon van krombeenHughelijn uit Absdale en kaarsenmaakster Ogerne uit Absdale was deergste.

Toen Lamfreits scherpe bijl Bruun tussen hals en kop trof, sprong debeer tussen een troep wijven. Vijf van hen tuimelden in de nabijerivier. Julocke was erbij en de pastoor begon in paniek te gillen.'Parochianen, red mijn vrouw!' Een volle aflaat voor wie haar uit hetwater haalt!'

Men liet de beer voor dood liggen en iedereen haastte zich om despartelende vrouwen uit het water te halen. Touwen werden uitgeworpenen lange staken toegestoken. De pastoor hief zijn kruisstaf in de luchten bleef maar aflaten beloven tot hij de tel kwijtraakte.

Bruun profiteerde van de verwarring om te ontsnappen. Met enige moeiteliet hij zich in het water glijden. Onmachtig om nog een poot teverzetten, liet hij zich meedrijven met de stroom. Hij vervloekte defelle Reynaert en ook Lamfreit die hem zijn wangen en een oor haddenlaten verliezen.

Uitgeput door bloedverlies sukkelde Bruun wat verder weer aan wal.Dorstig door de grote warmte was ook Reynaert naar de rivier afgezakt.Toen hij Bruun zag liggen, vervloekte hij Lamfreit die een zo lekkerebrok had laten ontsnappen. Hoeveel had die berenhuid de sul nietopgebracht?

Pestend begon hij Bruun te plagen 'Goede dag, pater. Zeg, heb jeReynaert niet gezien, die rabauw! Ken je hem? Zeg, de barbier die jekruin schoor, deed dit wel heel nipt. In welke orde ben je? En waarzijn je handschoenen? O ja je deed ze zeker uit om je getijden tebidden?'

Het duurde een hele tijd eer Bruun het hof bereikte. Men zag hem al vanver aankomen. Maar hoe vreemd was zijn gang? Hij schoof moeizaam dehelling af op zijn hespen. Het duurde een hele tijd voor Nobel zijngezant herkende. 'Hemel!', riep hij uit: 'Bruun! Helemaal onder hetbloed!'

 

 

 

 

 

 

3. Verwerkingsmogelijkheden

3.1 Eigenschappen te verbinden met dieren uit het verhaal

  • Lompheid
  • Koppigheid
  • Listigheid
  • Hebzucht
  • Intelligentie
  • IJdelheid
  • Kracht
  • Doorzettingsvermogen
  • Vlugheid
  • Vlijtigheid
  • Vraatzucht
  • Trouw
  • Domheid
  • Agressiviteit
  • Waakzaamheid
  • Jaloezie
  • Valsheid

3.2 Thema's te verbinden met het Reynaertverhaal

  • Zucht naar populariteit
  • Het willen opvallen van bepaalde mensen
  • Leidersinstinct van sommige mensen
  • Het in bescherming nemen van de zwakkeren
  • Eigendunk
  • De mens wil zijn eigen daden ophemelen
  • Heldendom
  • Beschermen van eigenbelang
  • Het beveiligen van eigen bezit
  • Gewetenloosheid
  • Bedriegerij zonder schroom
  • Omkoperij
  • Mooipraterij
  • Vleierij
  • Listigheid
  • Huichelarij
  • Het zich anders voordoen
  • Bijgelovigheid
  • Materiële gebondenheid
  • Hebzucht
  • Vraatzucht
  • Egoïsme
  • Manipulatie
  • Harteloosheid
  • Wreedheid
  • Het naar de mond praten van hoge personen
  • Corruptie
  • Zoeken naar een zwart schaap
  • Anarchie

3.3 Vergelijkingen

  • Zo sluw als een vos
  • Zo fier als een pauw
  • Zo sterk als een beer / paard / leeuw
  • Zo trouw als een hond
  • Zo ziek als een hond
  • Zo koppig als een ezel
  • Zo nijdig als een spin
  • Zo vals als een kat
  • Hongerig als een paard
  • Naarstig als een bij
  • ...

3.4 Spreekwoorden en gezegden

    • De vos verliest wel zijn haren, maar niet zijn streken
    • Al wordt men ouder, toch verliest men zijn aangeboren aard niet
    • Een slecht mens is nooit te vertrouwen

       

    • Als de vos de passie preekt, boer pas op uw ganzen/kippen
    • Vertrouw een huichelaar niet

       

    • Men moet vossen met vossen vangen
    • Tegenover slimheid moet men met sluwheid te werk gaan

       

    • Als men de vos niet vangen wil, kan men geen honden vinden
    • Als men iets niet graag doet, vindt men gemakkelijk een voorwendsel om zich eraan te onttrekken

       

    • 't Is kwaad oude vossen te vangen
    • Wie veel ervaring heeft is niet gauw beet te nemen

       

    • Twee vossen kunnen elkaar niet bedriegen
    • Ze geven elkaar niets toe

       

    • Steelt de vos, dan steelt het vosje ook
    • De ingeboren aard verloochent zich niet

       

    • Een sluwe vos
    • Een listig mens

       

    • Een oude vos
    • Iemand die door lange ervaring in al de kunstgrepen van een vak doorkneed is

       

    • Zij droeg haar nieuwe vos
    • Halsband van een vossenpels

 

 

 

 

 

5. Enkele uitgewerkte zaken of bronnen

5.1 Het Reynaertspel

      De Stichting Ryckevelde uit Damme realiseerde voor de gemeente Hulst en het Intergemeentelijk Project Het Land van Reynaert een educatief spel dat wordt opgebouwd rond het Reynaertverhaal en de Euregio Scheldemond. Doelstelling is de kinderen vertrouwd te maken met de Euregio, het Reynaertverhaal en de diverse Reynaertgemeenten. De titel "Vossen-streken" verwijst naar Reynaert en zijn streken, maar ook naar de 'streken' die samen de Euregio Scheldemond vormen: de provincies Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen en Zeeland.

 

      Het didactisch spel start met het (gedeeltelijk) vertellen van het verhaal, dat uitgeschreven werd in een spelboek. Na het voorlezen wordt het spel gespeeld. Daarbij zijn de leerlingen ingedeeld in groepen, die telkens een Reynaertpersonage voorstellen. Reynaert heeft een schat verborgen in de Euregio en de kinderen moeten via vragen proberen te achterhalen waar de schat verborgen ligt. De gemeenten waar de schat kan verborgen liggen, zijn de dertien gemeenten van het Intergemeentelijk Project. De winnaars van het spel mogen de schatkist openen ... Om te testen of de leerlingen het verhaal wel echt kennen, is achteraan de spelbrochure een Reynaertkruiswoordraadsel opgenomen.

 

      Het spel werd o.a. getest in de basisschool Sint-Antonius in Eeklo en in de basisschool Nobelhorst in Hulst.

 

 

      CC Ter Vesten beschikt over twee uitleenbare exemplaren van dit spel.

 

      Info: 03 750 10 01.



5.2 Websites en tijdschriften

      Volledige tekst en samenvatting van van het verhaal zie verder op de website.



      Reynaerttijdschrift Tiecelijn (aanwezig in de bibliotheken van Beveren, Sint-Gillis-Waas en Sint-Niklaas).



      Verder zoeken via het Internet, Zonneland (o.a. 6 september 2002), Zonnestraal (3 oktober 1997), Wapiti en andere tijdschriften.




 

 

Personages uit het Reynaertepos

 

 

 
naamdiersoortvarianten
Reynaertde vosReinaert, Rein(tje)
Hermelinede vossinHermelijn
Nobelde leeuw
Gente(l)de leeuwin
Isegrimde wolfIse(n)grijn, Ysengrijn enz.
Hersindede wolvinHersint
Bruunde beerBruin(tje)
Tibeertde katerTijbaert, Tibaert
Grimbeertde dasGrimbert
Cuwaertde haas
Courtoisde hondCortoys
Canteclaerde haanCantecleer
Roedede moederkip
Cantaerthanenjong 
Crayanthanenjong
Coppekip
Pintekip
Sproetekip
Belijnde ram
Tiecelijnde raaf
Botsaertaap
Firapeelde luipaard
Reynaerdijnvossenjong
Rosseelvossenjong
Rumenbroer van de wolf
Widelankenbroer van de wolf
Rijnhond(Kriekeputte)
 
 
naamfunctievarianten
pastoor
Martinetpastoorszoon
Julockepastoorsvrouw
LamfreittimmermanLamfroyt

      En verder een hele catalogus van dieren: Cleenebejach (fret), Forcadent (everzwijn), Hawi (ooi), ...



      en van mensen (die Bruun bijna om zeep helpen): Bave, Abelquac, Vuulmaerte, Hugelijn ...

 

 

 

Alle namen met varianten staan vermeld in het boek Tiernamen van Hubertus Menke en in Reynaerteditie van J.W. Muller uit 1939..

Volledige tekst en samenvatting op website Tiecelijn: http://www.reynaertgenootschap.be/.

 

Samenvatting van Van den vos Reynaerde

 

Het Reynaertverhaal

Op de hofdag komen alle dieren opdagen, behalve Reynaert de vos, want die heeft te veel misdaan. Vele dieren klagen over Reynaerts misdaden. De wolf Isegrim getuigt dat Reynaert de wolvin Hersinde heeft verkracht. Als Cantecleer de haan aankomt met de dode kip Coppe besluit de koning een bode te sturen (Bruun de beer) om de vos te dagvaarden. Reynaert lokt de beer in de val. Dit lukt doordat hij hem honing belooft, die in een boomstam zou zitten. De beer raakt in de eik vastgeklemd. Het hele dorp komt hem afrossen. Als Julocke, de vrouw van de pastoor, door het gedrang in het water sukkelt, slaagt Bruun erin zich los te rukken. Daarna wordt Tibeert de kater uitgezonden. Hij wordt door Reynaert naar de schuur van de pastoor gelokt, waar muizen zouden zitten. Tibeert raakt in een strop, maar ontsnapt nadat hij de pastoor deerlijk heeft toegetakeld. De derde bode wordt Grimbeert de das. Met hem gaat de vos mee. Onderweg biecht Reynaert zijn zonden op. Hij lijkt meer plezier dan berouw te hebben. Aan het hof wordt de vos veroordeeld. De beer, de wolf en de kater zullen de galg in orde brengen. Terwijl die drie weg zijn, spreekt de vos het koningspaar nog een 'laatste' keer toe. In zijn tweede biecht maakt Reynaert gewag van een staatsgreep die zou zijn beraamd om Bruun op de troon te helpen. Geld om deze operatie te bekostigen was er in overvloed dankzij een schat die Reynaerts vader gevonden had. Reynaert doet zich voor als trouwe onderdaan en vertelt dat hij door het stelen van de schat de staatsgreep heeft verhinderd. Hij wil de koning zelfs de vindplaats van de schat aanwijzen. Op dat moment vliegt de raaf Tiecelijn weg om de drie "vijanden" te verwittigen. Tibeert gelooft dat Reynaert zich zal vrijpraten en geeft zich gewonnen. Maar de wolf en de beer rennen terug naar het hof, waar ze als samenzweerders in de boeien worden geklonken. Reynaert vertrekt op pelgrimstocht naar Rome met een tas gesneden uit het vel van de beer en schoenen uit de huid van het wolvenpaar. Haas en ram vergezellen de vos tot aan Malpertuus. In het vossenhol wordt Cuwaert de haas vermoord en opgegeten. Zijn hoofd wordt in de tas van berenvel gestopt. De ram Belijn moet die aan de koning bezorgen en erbij vertellen dat hij "de brief" persoonlijk gedicteerd heeft. Als aap Botsaert, de hofklerk, de tas opent wordt het bedrog van de vos duidelijk. Firapeel de luipaard stelt voor om Bruun en Isegrim vrij te laten en hen voor eeuwig en altijd toe te laten de schapen te bejagen. Reynaert wordt vogelvrij verklaard. Dat is dan "sconinx vrede".

 

 

Uitspraken over Van den vos Reynaerde

 

Reinaert is verre uit het beste gedicht, dat de middeleeuwen (Dante's Divina Commedia uitgezonderd) aan Europa hebben opgeleverd. En dit gedicht is een Belgisch gedicht! En de Belgen kennen het niet! En het moeten de Duitschers zijn die het aan het licht geven! "De Belgen (zegt Grimm, in zijne opdracht) hebben het meeste belang aan den Reinaert; doch wie heeft (vervolgt hij), wie heeft sedert eeuwen bij hen nog verknochtheid en belangstelling voor de moedertaal aangetroffen? Diepe zelfsvergetenheid brengt allerwege hare eigen straf mede: uit dit schone Belgenland, alwaar in de middeleeuwen ook de dichtkunde woonde, is sedert lang alle poëzie verdwenen." Een verwijt, mijne lieve landgenooten! Dat wij door het verwaarloozen onzer taal, en door onze naäperijen van al wat Fransch is, maar al te zeer verdienen.
J.F. Willems (1834)

 

If it were the only interesting and valuable work existing in old Dutch, it alone would fully repay the trouble of learning that language".
Joseph Bosworth (1836)

 

Ik stel mij voor: een ouderwetse, Vlaamse boerderij, bij winteravond. Buiten is het guur en donker en
giert de wind om de eenzame hoeve. Alle dagwerk is geëindigd, de beesten liggen rustig in hun stallen,
de waakhond slaapt in zijn hok. Alles rust tot de volgende dag. Maar daarbinnen, in de bruingerookte
keuken, waar het oude kashorloge als een stokoud mens met mensen-aangezicht dromerig-tikkend in een
hoek staat; waar het tin en koper rustig glimt tegen de wanden en deur en luiken dichtgesloten zijn, is het
gezellig warm om de brede, zwarte haard, waarin het houtvuur dansend laait en knettert. Daar zit de
oude boer in zijn leunstoel, pijprokend, daar zit de boerin met haar brei- of verstelwerk, daar zitten de
zonen en de dochters; daar zitten de knechts en de meiden; en één is er die hardop voorleest uit een boek,
bij 't schijnsel van een lampje op een tafeltje. Hij leest voor van Reinaert de Vos en zijn deugnietstreken.
Cyriel Buysse (1908)

 

Met het oog op de beschavingsgeschiedenis kan Reinaert De Vos zeer belangrijk zijn, doch aan de verheerlijking van den sluwen, groven bedrieger en leugenaar Reinaert de Vos doen wij niet mee, en dat hij het beeld zou zijn van ons Vlaamsche volk ... asjeblief neen! Reinaert bleve maar het best voorbehouden voor geleerden, voor filologen, voor geschiedschrijvers. Wij hebben op onze dagen werkelijk geen lof van de leugen noodig. De waarheid heeft het reeds lastig genoeg. Voorzeker zou Plato terecht dergelijk boek uit zijne Republiek gebannen hebben.
Lodewijk Dosfel

 

Aangezien Reinaert het symbool is van de superioriteit van het verstand boven de kracht, redeneert hij zo ongeveer als zekere bolsjewieken, wanneer zij het politieke geweld verdedigen: "De wereld bestaat uit schurken", zegt hij. "Waarom zou ik dan niet de grootste onder hen zijn, om mijn tegenstanders te voeren op het pad der deugd?"
Reinaert is dus wat de middelen betreft amoreel. Maar anderzijds is hij een goede vader en een goed echtgenoot.
Camille Huysmans (1937)

 

Reinaert is niets anders dan een goed vader, een goed echtgenoot, een eerlijk dier, dat wil wat het is, een trotsche, dappere, intelligente vos, die vecht voor zijn bestaan zelf en dit vroolijk, met geest en vernuft, taai, ongenadig, zelfzeker al gaat het tegen een overmacht. Wat leutert men van amoreel. In plaats van amoreel is Reynaert juist het tegenovergestelde: het eenige dier met moraal, in den vollen zin een karakter, een harde kerel, een sterke geest.
Gerard Walschap (1941)

 

Alleen Reinaert weet daarom oprecht geestelijk te leven, zonder zich belachelijk te maken, terwijl de anderen bij het geringste geestelijke raffinement door de mand vallen; plompe lichamen blijken slechts door de geest geïnfecteerd, omdat in hun plompe hersens een beeld van de geest bestaat als iets gescheidens, iets afzonderlijks, een complex eer-; stands-, deugd- en andere begrippen. Met al hun autoriteit en al hun geestelijke blague zijn zij daarom machteloze marionetten van de vos, zodra zij in situaties verzeild raken, waarin noch physiek overwicht, noch voze autoriteit baten; door woorden worden zij telkens slachtoffer ...
Menno Ter Braak (1939)

 

Nog steeds moet ieder personage gecamoufleerd worden. Nog steeds moeten misleidende truks uitgehaald worden, opdat niemand de ware bron van het verhaal zou achterhalen. Het meest schrijnende onrecht in de meest wrange zin uitgesproken, verschrompelt tot een parodie, een "boerte", een klucht, die nergens kan gesitueerd worden, en daardoor haar doel niet bereikt.
Louis Paul Boon

 

Ik heb, zoals Reinaert de Vos, met de strop om de hals onder de galg gestaan en als je dàn nog levend wegkomt, ga je de wereld anders zien. (...)
Reinaert heeft me geholpen om de hele maatschappij te relativeren. Ik zie nog altijd hetzelfde gesjacher en gewring om de macht. Reinaert is voor mij ook een symbool, dat zegt: nooit wanhopen. Hij had de strop al om zijn nek, maar hij heeft zich eruit gepraat. Welnu, ik ook.
Bert Peleman

 

Reynaert is de verpersoonlijking van de kwade logos, van het woord dat kwaad sticht en verderf zaait. Zoals de Schepper het woord aan de mens bracht, zo is Reynaert de verpersoonlijking van de valse taal, die hij op een apocalyptische wijze manipuleert. Reynaert is in dit opzicht een anti-schepper.
Rik van Daele (1994)

 

Vossentaal is dit,
houdt zich aan geen regels
stamt uit niemandsland
aan dorp en hof
voorbijgelegen.
Mijn hol heeft vele plaatsen
door dwalen aangegeven
en een stem die lokt
naar kromme paden, naar
geen andere dan deze.
Emma Crebolder, (Malpertuis, 1998)

 

Reynaert is met andere woorden een geslaagde vertegenwoordiger van het (Nietzscheaanse) cynisme, dat een nihilistische leer huldigt. Hij beantwoordt nagenoeg volkomen aan de omschrijving van Koen Raes: "De cynicus is een elitair intellectueel die zich via zijn cynisme distantieert van de massa, waarvan hij toch niets anders dan een gebrek aan goede smaak en gevoeligheid.
Yvan de Maesschalck (1999)

 

Via het doorprikken van literaire verwachtingspatronen wordt Willems bedoeling duidelijk: hij neemt scherp kritisch afstand van een levenshouding die gekenmerkt wordt door hooggestemde idealen. Nu wordt tenslotte duidelijk hoe de geniale Reinaertdichter de bedoelingen van het dierenverhaal, de ironische toonzetting en de afwijzing van optimistische ideeën van zijn literaire collega's maximaal heeft aangegrepen om het wezen van de mens en diens manier van samenleven, 'des volx wesen', te doorgronden. Zijn visie wordt in bijzonder sombere tinten geschilderd: de mens is een beestachtig, super-egoïstisch wezen tot geen enkele hogere waarde in staat, met als enige norm: het supreme eigenbelang. Zijn hoogste kwaliteiten zijn: bedrieglijk misbruik van de taal, listigheid, onbetrouwbaarheid, hebzucht, zinnelijkheid, verwaandheid, ijdelheid, schijnheiligheid ...
Jozef Janssens (1991)

 

Als er een plek in het verhaal is waar hij sympathiek lijkt over te komen, dan ga ik ervan uit dat ik de dubbele bodem nog niet heb gevonden.
Wat er allemaal gebeurt in de Reynaert is heel erg, en tegelijk heel leuk. Je lacht je kapot als je ziet hoe de beer afgaat, hoe de vos de koning bedriegt. Ik denk vaak: hoe kan het dat ik lach, terwijl ik daar woedend om hoor te worden? Misschien heeft de Reynaert het daarom zo lang uitgehouden.
Wackers (1991)