You are here

e-brief nr. 7

1. TIECELIJN 33. JAARBOEK 13 VAN HET REYNAERTGENOOTSCHAP IS KLAAR
Op zondag 15 november om 11 uur zou in de Bib van Sint-Niklaas Tiecelijn 33 voorgesteld worden. De kroon op dertien jaarboeken, een feestelijk orgelpunt. Het zou eerst een feestelijke presentatie worden met een prestigieuze gastspreker en een in memoriam Marcel Ryssen (1927-2020). Tevens zouden we afscheid nemen van het huidige format en onze plannen aankondigen met de nieuwe Tiecelijn XS en de nieuwe website XL. Maar corona besliste er anders over. Vervolgens werd geopteerd om er een bescheiden voorstelling van te maken met maximaal 33 toeschouwers. Helaas steekt corona ook voor plan B een stokje. Zoals alle verenigingen en instellingen passen wij ons aan en kijken wij uit naar een hoopvolle toekomst in de tweede helft van 2021. 
De nieuwe Tiecelijn is er een om duimen en vingers bij af te likken, 388 pagina’s lang. Frits van Oostrom opent en kondigt een nieuw Reynaertboek in 2023 aan, én hij diept ook nog een Reynaertbrief van Maartje Draak op. Afscheidnemend redacteur Paul Wackers presenteert een unieke Deense Reynaertdruk en Mark Nieuwenhuis (van wie we eveneens als redacteur afscheid nemen) gaat in op de middeleeuwse kijk op de merkwaardige en wonderlijke hyena. (Hij besluit zijn artikel als volgt: ‘Soms is de werkelijkheid nog vreemder dan de wonderlijkste verhalen.’) Wilt Idema vertaalde weerom een dierenverhaal (met de vlieg en de mug in de hoofdrol) uit de Chinese literatuur. Rudi Malfliet publiceert twee bijdragen, een waarin hij een gewaagde/interessante stelling rond Madoc poneert; de andere handelt over ‘Botsaerts verbijstering’. Paul Thoen en Gilbert Tournoy vonden vossensporen in een vroeg-zestiende-eeuwse Latijnse tekst. Eveneens in Italië vond Jos Houtsma middeleeuwse vosseniconografie. Verder is er in Tiecelijn 33 fraai beeldend werk van Jozef de Beule, Karen Oger en Eline Janssens te bewonderen. Hans Rijns duikt in De Fabeltjeskrant en ontdekt een vossig pamflet uit de tijd van Oliver Cromwell; Jan de Putter ontleedt de reynaerdieën van Menno ter Braak; Yvan de Maesschalck speurt naar de Reynaertfiguren in het werk van Kate Atkinson; en Rik van Daele blikt terug op VOSSEN, het grote project van de Phoebus Foundation uit 2018. In een van de vele boeiende recensies onthult Jef Janssens de echte namen van de fictieve personages uit De zwarte koning van Mike Kestemont. Een van die figuren is Janssens zelf, die in het werk op p. 68 wordt vermoord. Tot slot recenseert Yvan de Maesschalck Lies van Gasses Een held. Lies, de huiskunstenaar van Tiecelijn, zorgde weerom voor een erg fraaie cover.
 
U krijgt de volgende Tiecelijn in de loop van de maand november in de brievenbus. Wij hopen dat u in de toekomst met ons verder op pad gaat. Tiecelijn wordt slanker, maar blijft even spits en interessant. De volgende jaarboeken krijgen een nieuwe lay-out en worden meer thematisch opgemaakt. Jaarboek 34 zal handelen over ‘Verzamelingen’. Het hoofdartikel is van de Amerikaanse jezuïet Greg Carlson, die een fantastische fabelcollectie opbouwde. Ook de collectie van Tiecelijnstichter Herman Heyse wordt verkend en we brengen enkele Reynaertverzamelaars voor het voetlicht. Steunende leden ontvangen een prachtige postkaartenset met de ingekleurde houtsneden van Henri van Straten.
 
2. TENTOONSTELLING VOSSENCOVERS. Beeldend werk van Lies Van Gasse voor Tiecelijn 
Lies van Gasse is dichter, beeldend kunstenaar en leraar. Ze profileert zich met mengvormen van poëzie en beeld en publiceerde diverse dichtbundels en graphic poems (o.a. met Annemarie Estor en Peter Theunynck). Recent verscheen het voorleesboek Een held, gebaseerd op het verhaal van Heer Gawein en de Groene ridder. Sinds Tiecelijn 21. Jaarboek 1 van het Reynaertgenootschap in 2008 verscheen, pronkt het jaarboek al dertien jaar met een kunstwerk van Lies op de cover. In deze kleine, fijne rondreizende tentoonstelling maken we kennis met het Reynaertoeuvre van een dubbeltalent dat de Provinciale prijs voor Poëzie van de provincie Oost-Vlaanderen en de Dirk Martensprijs (2016) op haar palmares mocht schrijven. De tentoonstelling met de covers voor de dertien Tiecelijntjes die Lies ondertussen maakte, is te bezichtigen in de Bib van Sint-Niklaas (tweede verdieping) van vrijdag 13 t.e.m. woensdag 18 november 2020. Ze is ons cadeau aan haar en onze lezers, die wij opnieuw met meer dan 100 hoopten te verwelkomen op 15 november. De expo kwam tot stand naar aanleiding van de publicatie van jaarboek 13 van het Reynaertgenootschap met een projectsubsidie van de KANTL en i.s.m. de Bib Sint-Niklaas. Het is de bedoeling dat de tentoonstelling kan reizen in het Land van Reynaert en daarbuiten. Kom alvast een kijkje nemen in Sint-Niklaas.
 
3. Online boekpresentatie: Reynard the Fox, naverteld door Anne Louise Avery
Op maandag 16 november 2020 om 20 uur GMT wordt online een nieuwe Reynaertbewerking van Anne-Louise Avery voorgesteld, m.m.v. Ad Putter en Sjoerd Levelt. De nieuwe bewerking is gebaseerd op William Caxtons bestseller uit 1481, een Engelse vertaling van het Middelnederlandse Reynaertverhaal (gebaseerd op Reynaerts historie). Deze fantasierijke hervertelling is uitgebreid met nieuwe interpretaties van het aloude Reynaertverhaal. Met zijn thema's van protest, verzet en dubbelhartigheid aangestuurd door Reynaert de vos, die zich een weg baant in een gevaarlijke en wrede wereld, is dit aangrijpende verhaal vandaag de dag nog even relevant en controversieel als in de vijftiende eeuw. Wie erbij wil zijn, kan zich registreren via crowdcast.io/e/reynard-the-fox-book.
Bestellen via de lokale boekhandel of via https://bodleianshop.co.uk/products/reynard-the-fox
 
4. DE GOUDBLOEM SPEELT GENOVEVA, EEN BEKNOPTE GESCHIEDENIS VAN DE REYNAERTROUTE EN REYNAERT REBEL
Ondanks de coronacrisis zijn de bestuurs- en redactieleden van het Reynaertgenootschap de laatste weken zeer actief.
Op 8 oktober opende in de Bib van Sint-Niklaas de mooie tentoonstelling Tijdloze tragiek op de planken. De Goudbloem speelt Genoveva. Deze expo zet de masterscriptie van de nieuwe Tiecelijnredacteur Sofie Moors in het voetlicht. Zij bestudeerde een Vlaams topstuk uit de collectie van de KOKW, een zeventiende-eeuws handschrift van de aloude Sint-Niklase rederijkerskamer De Goudbloem. Dit handschrift beeldt als enige bekende bron tot vandaag een rederijkerspodium af en bevat – eveneens uniek – regieaanduidingen. Maartje de Wilde, conservator Bijzondere Collecties van de UA en bestuurslid van het Reynaertgenootschap, begeleidde het traject en sprak net als Sofie Moors op de vernissage. Rik van Daele was betrokken bij de coördinatie. De Bibliotheca Wasiana (documentalist Chris Stoop) en het stadsarchief zorgden mee voor de uitwerking.
De tentoonstelling – een eyeopener voor alle liefhebbers van historische letterkunde – is nog te zien tot en met 10 november. Ze kwam tot stand in de marge van het Landjuweel, dat van 4 tot 8 november in Sint-Niklaas zou plaatsvinden, maar ondertussen geannuleerd is.  
https://www.sint-niklaas.be/actueel/persberichten/expo-tijdloze-tragiek-op-de-planken-de-goudbloem-speelt-genoveva-nu-de-bib
Op zondag 18 oktober gaf Rik van Daele in Belsele op vraag van Toerisme Sint-Niklaas tijdens de Dag van de trage wegen een lezing over de geschiedenis van het Reynaertpad naar aanleiding van een huldemoment voor de langeafstandswandelroute ‘Streek GR Waas- en Reynaertland’ van de vzw Grote Routepaden. Deze werd op 15 februari, net voor de lockdown, uitgeroepen tot de mooiste wandelroute van de Benelux 2020.
Op zondag 20 oktober sprak Rik van Daele voor de derdejaars bachelors Nederlands van de UGent over Reynaert Rebel in een lessenreeks over Gentse literaire rebellen. Hij besprak er de Gentse banden met de Reynaert van de middeleeuwen tot nu, met bijzondere aandacht voor het werk van J.F. Willems en F.A. Snellaert.
 
5. ZEVENDE STILTEWANDELING IN DE RUPELMONDSE POLDER
Op zondag 25 oktober vond de zevende stiltewandeling van het Reynaertgenootschap plaats. We wandelden met een (vanwege corona) heel klein gezelschap (4 bubbels) mét mondmaskers/-kapjes in de Rupelmondse polder (Kruibeke). Startpunt was het zgn. Mercatoreiland met als vossentrekpleisters het beeld Reynaert torenwachter van Anton Damen en de (tijdelijk?) verdwenen Reynaertmuur onder de historische Graventoren (uit de twaalfde eeuw). Langs een traject van ca. 5-6 km genoten we met al onze zintuigen van een nieuw gecreëerd landschap … We gingen op zoek naar (en vonden) de Rupelmondse kreek, het graf van Coppe, de otter en de kater, Pancer, de letterzetter, de karekiet, de vos en de wolf … en de stilte. De ingrediënten van de wandeling waren: een korte historische toelichting bij de omgeving en de landschapsontwikkelingen, voordracht van literaire teksten (gedichten van Wim de Cock, Hubert van Herreweghen, Marc Tritsmans en Pablo Neruda en een fragmentje van Rutger Bregman), en een stukje traject dat in stilte werd afgelegd … Met deze stiltetocht gaf het Reynaertgenootschap gehoor aan de vraag om op de dag dat we naar het winteruur waren teruggekeerd, even terug te keren in en naar onszelf.
 
6. STAD SINT-NIKLAAS REDT REYNAERTTEGELTABLEAU VAN STAF PYL
In de loop van augustus gingen op de sociale media beelden van een overschilderd Reynaerttableau aan de Guido Gezellelaan nr. 47 viraal. De nieuwe bewoners gebruikten de appelblauwgroene verf als een eerste middel om de tegels weg te stoppen om ze vervolgens te verwijderen. De tegels van dit niet geklasseerde gebouw werden ondertussen gelukkig door een goed samenspel en een onmiddellijke reactie van diverse ambtenaren en de technische diensten zorgvuldig gereinigd, vakkundig uitgebroken en genummerd opgenomen in de museumreserve van het SteM (voorheen Stedelijke Musea Sint-Niklaas). Het imposante tegeltableau werd gemaakt voor de woning van Louis Mussche, wellicht in het begin van de jaren 70, in de nasleep van het Sint-Niklase massaspel. De kunstenaar was Staf Pyl (1923-2007), een uiterst begaafd glazenier die in Sint-Niklaas diverse kapellen van indrukwekkende glas-in-loodramen voorzag en zijn meesterwerk creëerde in de beschermde Christus Koningkerk. In het oud-gemeentehuis van Belsele is een prachtig Reynaertglasraam van Pyl aanwezig (1968). In 2023 wordt het honderdste geboortejaar van Pyl herdacht. Binnen dat project zal aandacht worden besteed aan toegepaste kunsten die in woningen werd ingewerkt (bijvoorbeeld in de vorm van tegeltableaus en glasramen). Volgende generaties en nieuwe inwoners zijn niet steeds geïnteresseerd om dit bouwkundig erfgoed te bewaren. In Sint-Niklaas en het Land van Reynaert is zo heel wat toegepaste Reynaertkunst ondertussen al verdwenen.
 
7. REYNAERT-KAMISHIBAI
De nieuwe Reynaert-kamishibai (een kamishibai is een Japans verteltheatertje) van het Reynaertgenootschap werd op 12 oktober in de Bib van Sint-Niklaas voorgesteld. Oorspronkelijk werd het project, dat mede in het kader van 50 jaar Cultuurraad werd ontwikkeld, gepland op 1 april onder de naam van ‘Aprilvos(sen)’. Helaas stak corona daar een stokje voor en moesten de geplande vertellingen in het woonzorgcentrum en de bibliotheek van Belsele worden uitgesteld. De kamishibai bevat twaalf heerlijke prenten van de Beverse kunstenares Ilse Praet. Zij herwerkte zes vroeger getekende prenten om tot een volledig nieuw verhaal, dat op 25 exemplaren werd gedrukt. De exemplaren worden door het Reynaertgenootschap gratis bezorgd aan alle bibliotheken van de gemeenten die deel uitmaken van het Intergemeentelijk Project Het Land van Reynaert (daarbij de tien Wase bibliotheken die lid zijn van het nieuwe bovenlokale samenwerkingsverband Cultuurtuin WAAS), aan de Bibliotheca Wasiana en aan de bibliotheek van de Odisee Hogeschool in Sint-Niklaas, partner in dit project. Collega Hilde Reyniers, die de teksten schreef en het project coördineerde, en beeldend kunstenares Ilse Praet zorgden voor een knap verteltheaterstuk dat de oude stof iconografisch en tekstueel actualiseert voor de lagereschoolkinderen van vandaag.
 
8. REYNAERT IN DE SPIEGEL
Op maandag 12 oktober organiseerde de Odisee hogeschool in de Bib van Sint-Niklaas een ‘Cultuur in de Spiegel’-dag voor vijftig eerstejaarsstudenten van de lerarenopleiding aan de hand van dierenverhalen. Deze studenten zijn de ideale ambassadeurs om het Reynaertverhaal tot bij hun latere leerlingen te brengen. De studie, beleving en naleving van het Reynaertverhaal stond de hele dag centraal.
Cultuur in de Spiegel is gebaseerd op de cultuurtheorie van prof. dr. Barend van Heusden (RU Groningen). Hij formuleert in zijn onderzoek antwoorden op de vragen wat cultuur precies is, welke culturele vaardigheden kinderen hebben en waarom het onderwijs die culturele vaardigheden mee moet ontwikkelen. Cultuur is een proces waarover een individu controle heeft, maar dat ook in belangrijke mate gedreven wordt door emotie en intuïtie. Het Reynaertgenootschap wilde de theorie van Cultuur in de Spiegel omzetten in interessante praktijken. De ontwikkeling van een Reynaertkamishibai bijvoorbeeld (zie 7) draagt bij tot deze doelstelling. Tijdens de studiedag werd er eerst een theoretisch kader voorgesteld, en vervolgens werd er praktisch rond dierengedichten gewerkt, een poëziewandeling in het stadscentrum van Sint-Niklaas gemaakt en werden prachtige reynaerdiana uit de collectie van de Bibliotheca Wasiana in de hand genomen.
 
9. REYNAERTCITAAT IN NIEUWSTE ROMAN STEFAN HERTMANS
In de enkele weken geleden gepubliceerde roman De opgang van Stefan Hertmans lezen we het volgende citaat: “Het is goed mogelijk dat Willem al veel eerder, voor Malpertuis in Nederlandse vertaling verscheen, van dit merkwaardige boek [van Jean Ray] op de hoogte was; de naam Malpertuis moet hem meteen zijn opgevallen. Het is de naam van het vossenhol in de bekende middeleeuwse sage Van den Vos Reynaerde – jaja we weten het, Willem is altijd dol geweest op fabeltjes over de sluwe vos – maar het was ook de naam van het hoofdkwartier van de Antwerpse afdeling van het VNV, de nazigezinde organisatie waarvan hij tijdens de oorlog een wel zeer actief lid was geweest.” (p. 371) Hertmans speelt hier met de naam Willem, de Reynaertauteur, maar ook en vooral de voornaam van de Vlaamse collaborateur Willem Verhulst. Hertmans ontdekte dat hij twintig jaar in het huis van de beruchte SS-er had gewoond. Met De opgang sluit Hertmans een trilogie af, waarvan het veelvuldig gelauwerde Oorlog en terpentijn de eerste roman was.
Eerder vermeldde Hertmans Reynaert de vos in het essayboek Fuga’s en pimpelmezen. Over actualiteit, kunst en kritiek (Meulenhoff/Kritak, Amsterdam/Leuven, 1995): ‘In de Griekse literatuur neemt Odysseus zo’n beetje de plaats in van Reinaert de Vos in de onze: een slimmerik die lacht om het teloorgegane heldendom, een die leert koopjes te sluiten met lijf en leven, die leert overleven door niet zo stug en eenduidig aan principes vast te houden, die zich traint in de moderne geest van het cynisme en het non-engagement’ (p. 115). Reynaert behoort blijkbaar tot Hertmans’ persoonlijke referentiekader.
 
10. UITSMIJTER
In dit fantasy boek spelen een vos en een beer een belangrijke rol. Bewonder de vossencover:
https://www.epicreads.com/books/9780062847362/among-the-beasts-briars/?fbclid=IwAR3z2ejJYAmdvY7B6h5mzcerYJwUIzm1wKa4w5XF0hYsiaCUWZMJf5YzJec#.X5Q_eFMVBeo.facebook
Zie ook https://www.facebook.com/reynaertgenootschap/.
 
TOT SLOT
Onze site: www.reynaertgenootschap.be
Bent u actief op Facebook? Word dan fan van het Reynaertgenootschap: http://www.facebook.com/pages/Reynaertgenootschap-vzw/368312377681
Tiecelijn is digitaal te vinden op:
http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=_tie002 en op www.reynaertgenootschap.be

Categorie: