You are here

e-brief nr. 3

Wij sturen u graag e-brief 2019-03 van het Reynaertgenootschap. Na thematische nummers rond Reynaert en de beeldende kunsten (2019-01) en Reynaert en toerisme (2019-02) concentreert dit nummer zich vooral op recente citaten in de media en in de literatuur (samengesteld door Yvan de Maesschalck) waarin de Reynaert vermeld wordt. Maar eerst trekken we naar Amsterdam en Rome voor reynaerdiaans nieuws, vers van de pers. Wij wensen u veel lees- en klikplezier.
 
1. ‘VAN DEN VOS REYNAERDE IN KATERNEN’ IN AMSTERDAM
Op zaterdag 25 mei (van 11 tot 16 uur) vindt in de gebouwen van de Vrije Universiteit Amsterdam (De Boelelaan 1105) de (gratis toegankelijke) Open dag van de Stichting Handboekbinden (https://stichting-handboekbinden.eu/) plaats. De editie 2019 wordt georganiseerd  in samenwerking met het Scriptorium Collectief (https://www.pthu.nl/scriptorium-collectief/), een onafhankelijk samenwerkingsverband van onderzoekers, ambachtsmeesters en conservators van universiteitsbibliotheken op het gebied van het vervaardigen, gebruiken en onderzoeken van het religieuze boek. Het programma (zie https://stichting-handboekbinden.eu/evenementen/open-dag-stichting-handboekbinden/)  staat in het teken van de middeleeuwen. Naast de gebruikelijke activiteiten zijn er een paar bijzondere onderdelen zoals ‘waszegels met bevestiging’ en een ‘middeleeuws almanakje’ maken. Om 12.10 uur wordt in de Grote zaal Van den vos Reynaerde in katernen voorgesteld, een bijzonder project waarbij ook het Reynaertgenootschap betrokken is. In het kader van het thema ‘Het middeleeuwse boek’ geeft de Stichting Handboekbinden in samenwerking met uitgeverij de Ganzenweide het boek Van den vos Reynaerde in losse katernen uit. Het is een prachtige druk geworden met de oorspronkelijke tekst uit het Comburgse handschrift en daarnaast de hedendaagse vertaling door Walter Verniers (een tekst die in 2012 uitgegeven werd door het Reynaertgenootschap), verlucht met prenten van Gustave van de Woestyne, Wim de Cock en Henri van Straten. De 20 katernen van 16 pagina’s kunnen dan individueel ingebonden worden. Zo krijgen de boekbinders, maar ook verzamelaars een uniek boek. De gebonden boeken worden begin 2020 tentoongesteld in de Atheneum Bibliotheek Deventer en daarna op een nader te bepalen locatie in België.
 
2. EXPOSITIE VISIONS AND DEMONS VAN THEO VAN DE GOOR IN ROME
Op 11 mei om 11 uur opende in Galerie 11 in de Via Giuliani 103 in de Italiaanse hoofdstad een solotentoonstelling van de Eindhovense kunstenaar Theo van de Goor. De expositie loopt nog tot 5 juni. Galeriehoudster Stefania Minutaglio zag de verbazingwekkende etsen van Van de Goor via LinkedIn. Ze was zo enthousiast dat ze meteen een tentoonstelling voorstelde. Daarin zijn o.a. de olieverfschilderij ‘The tribe’, het object ‘Faun’ en tien drogenaaldetsen over de Duivel en Reynaert te zien, twee thema’s waardoor de kunstenaar al lange tijd gefascineerd is. Vijf etsen komen uit Van Den Vos Reinaerde, Van de Goorse eerste etsenboek over Reynaert de vos: (1)  ‘Bruun de beer’ (portret van de beer met bijenkorfstaf); (2) ‘Cuwaert’ (de biddende haas); (3) ‘De Hofdag’ (“Doe Quamen alle die dieren”); (4) ‘De Hanenmars’ (Cantecleer met gevolg naar het hof); en (5) ‘Bruun gevangen in de boom’.(de dorpelingen geven Bruun ervan langs). Zie:https://www.artsy.net/show/11-hellheaven-visions-and-demons.
 
3. HOOFDREDACTEUR BART EECKHOUT CITEERT DE REYNAERT
Bart Eeckhout, hoofdredacteur van De Morgen, schreef op 23 december 2018 een opiniestuk over Bart De Wever met als titel: ‘Gelooft iemand werkelijk dat Bart De Wever veranderd is, nu de vos de passie preekt?’. Een titel die dus de vorm aanneemt van een suggestieve retorische vraag. De journalist interpreteert enkele strategische zetten en uitspraken van het NVA-kopstuk en baseert zich voor zijn interpretatie op het personage Reynaert de vos. Hij opent zijn stuk met de volgende veelzeggende zinsnede: ‘De middeleeuwse fabel Van den Vos Reynaerde heeft, 750 jaar later, nog niets aan betekenis ingeboet’. En even verder heet het: ‘Het verhaal van Reinaert de vos is dat van Bart De Wever’. Een één-op-één vergelijking die boekdelen spreekt. Over de parallellen die Eeckhout ziet, hoeven we ons niet uit te spreken, maar dat hij het beroemde dierenverhaal als een metafoor of analogie gebruikt om een hedendaags politiek fenomeen te duiden, is opmerkelijk.
 
4. STEFAAN GOOSSENS VAN HET POËZICENTRUM KIEST VOOR REYNAERT
In de nieuwsbrief van het online tijdschrift voor taal- en letterkunde Neerlandistiek werd op 11 januari 2019 voor het eerst de rubriek ‘De schatkamer van…’ opgenomen. Voor de allereerste bijdrage werd aan Stefaan Goossens, neerlandicus en hoofddocumentalist bij het Poëziecentrum, gevraagd tekst en uitleg te geven over wat naar zijn mening de grootste schat van de DBNL is. Het woord ‘schat’ doet meteen dromen en roept allicht de gefabuleerde schat van Ermenric op. Volkomen terecht overigens, maar voor Goossens is de ware schatkamer niets minder dan Reinaert de vos zelf, ‘specifiek het exemplaar uit 1846 van de Stadsbibliotheek Haarlem met de berijming van Jan Frans Willems’. Goossens voert uiteraard goede argumenten aan om zijn keuze te verdedigen. Hij wijst op de vele verdiensten van Willems, die ‘ageerde tegen deze ontwikkeling [de verfransing van het openbaar leven] onder meer door bestaande Nederlandse teksten te bewerken voor een negentiende-eeuws publiek’. Hij typeert ook de figuur van Reynaert en legt meteen een verrassende link naar vandaag: hij noemt hem ‘een maatschappelijk querulant, een oproerkraaier die zich niet neerlegt bij het gezag, en zo zien de Gentenaren zichzelf ook’. Het DBNL-exemplaar van de Reynaert heeft bovendien een merkwaardig ex libris: het vermeldt geen naam, maar bevat de volgende toe-eigening: ‘van een voorbijganger’. Een averechtse ode aan de blijvende waarde van de literatuur en aan het feit dat een hoogstaand verhaal als de Reynaert nooit voorbijgaat.
Lees https://www.neerlandistiek.nl/2019/01/de-schatkamer-van-stefaan-goossens/
 
5. ISLAMKENNER MACHTELD ALLAN MAAKT OPVALLENDE PARALLEL
In het tijdschrift Knack van 6 februari 2019 (jg. 49, nr. 6, p. 8-13) staat een uitvoerig interview met Machteld Allan, sinds 2014 gastdocente rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden. Zij is een islamkenner en de (enige) vertaler van het tot nog toe onvertaald gebleven ‘manuscript van de middeleeuwse schriftgeleerde Ahmad Ibn Taymiyya (1263-1328)’, een tekst dus die hooguit enkele tientallen jaren jonger kan zijn dan Van den vos Reynaerde. Zij weidt uit over allerlei aspecten van de Koran, de sharia en het veelbesproken salafisme. Op een gegeven moment maakt ze, verrassend genoeg, een vergelijking tussen de rechtspraak aan de hoven van de islamitische sultans omstreeks 1300 en die aan het hof van Nobel. Allan stelt het volgende: ‘Zij [de sultans ten tijde van Taymiyya] regeerden via de zogenoemde klachtenhoven, waarop tal van adviseurs en rechtsgeleerden hun zegje kwamen doen. Je kunt hun manier van regeren nog het best vergelijken met Reinaert de vos, waarbij de sultan als een soort koning Nobel op de troon zit en iedereen maar komt klagen. Die seculiere vorm van besturen vond Ibn Taymiyya verschrikkelijk’ (p. 10).
 
6. SARAMAGO-VERTALER HARRIE LEMMENS CITEERT DE REYNAERT 
Het werk van de Portugese schrijver José Saramago (1928-2010) lezen is altijd een feest. Hij maakt deel uit van de absolute wereldtop en hem werd in 1998 de Nobelprijs voor Literatuur toegekend. Zijn indrukwekkende oeuvre werd onlangs aangevuld met een aantal postume publicaties. Zo verscheen in 2013 de Nederlandse vertaling van de romanClaraboia (2011) onder de titel Bovenlicht. Saramago had daarnaast nog een roman in de steigers staan over de onzinnigheid/zinloosheid van de oorlog. Hij zou die Alabardas (2014) noemen, maar voltooide er maar drie hoofdstukken van. Daarvan verscheen in 2017 een voortreffelijke vertaling bij Meulenhoff, die is opgesierd met illustraties van Günter Grass. De Nederlandstalige versie, Hellebaarden, wordt gevolgd door enkele aantekeningen uit het dagboek van de schrijver, een verhelderend nawoord van vertaler Harrie Lemmens en een gesprek met Saramago’s echtgenote Pilar del Río. De vertaler begint zijn nawoord ‘Wapens en weerwoorden, de geboorten van een schrijver’ met een citaat uit Van den vos Reynaerde. Het gaat om de volgende verzen uit de Bruunscène: ‘Van verren was Reynaert ghestaen / Ende sach commen Lamfreyde, / Die up sinen hals brochte beide / Een scaerpe haex ende eene baerde’ (Comburgse hs, v. 698-701). Saramago heeft zich voor de titel van zijn ‘onvoltooid gebleven roman’ (Lemmens, p. 88) evenwel niet gebaseerd op de Reynaert, maar op het werk van de toneelschrijver Gil Vicente (1465-1537). Toch associeert de vertaler Saramago’s tekst met de Reynaert en dat vooral omdat de Reynaertfiguur bij uitstek iemand is die anderen graag om de tuin leidt en (verbale) agressie niet schuwt. Lemmens besluit zijn nawoord als volgt: ‘Laat je niet verleiden tot geweld en het grijpen naar hellebaarden door radde praters als Reintje de Vos. Bedenk waar je mee bezig bent, roept Saramago, soms is het nodig niet langer mee te werken maar je gereedschap neer te leggen met de hartgrondige verwensing: ‘Loop naar de hel!’ (p. 119).
 
7. TOT SLOT
Onze site: www.reynaertgenootschap.be
Bent u actief op Facebook? Word dan fan van het Reynaertgenootschap: http://www.facebook.com/pages/Reynaertgenootschap-vzw/368312377681
Tiecelijn is digitaal te vinden op:
http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=_tie002 en op www.reynaertgenootschap.be