You are here

e-brief nr. 3


1. OVERLIJDEN GROOT-VOS JAAK VAN DER HELST
Op 7 april jl. overleed Jaak van der Helst, Groot-Vos van de Orde van De Vos Reynaert. Jaak speelde de hoofdrol in het eerste Sint-Niklase massaspel in een regie van Mark Liebrecht in 1973. In het tweede massaspektakel (1985) werd vos Reynaert regisseur. Voor het derde massaspel (Ik, Reynaert!, 1992), dat hij opnieuw regisseerde, schreef hij samen met Marcel Ryssen, Yvan de Maesschalck en Freddy Poeck de tekst. Jaak was jarenlang de drijvende kracht achter de Sint-Niklase Orde van De Vos Reynaert. Hij regisseerde ook de Hulsterse Reynaert-Ommeganck van 1980. In 2009 werd hij ‘om zijn reynaerdieën speels aanvaard’ in de Orde van de Vossenstaart. Een portret van deze veelzijdige acteur en regisseur is te vinden in jaargang 19 van Tiecelijn: http://www.dbnl.org/tekst/_tie002200601_01/_tie002200601_01_0007.php.
 
2. Het tweegevecht. Ysegrim of Reynaert? Pikante Reynaertverzen voor vroege vogels
Stip alvast het weekend van 21-22 april 2018 aan in je agenda en schrijf er in vette letters SINT-NIKLAAS / ARCHIPEL in. Peter Holvoet Hanssen trapt af met Dwangbuis van Houdini op vrijdag 20 april. Lucebertbiograaf Wim Hazeu komt op zaterdagmiddag naar de Bib. ’s Avonds is er (eveneens gratis) een Jotie T’Hooftvoorstelling: http://derek.be/derek-renaud/. Ook het Reynaertgenootschap is van de partij. Vroege vogels worden op zondag 22 april om 9.30 uur in de Bib verwacht (H. Heymanplein 3). Wij stellen de passage van het (smerige) tweegevecht tussen vos en wolf uit Reynaerts historie voor. U maakt kennis met wat diverse bewerkers in de loop der eeuwen met de scène uitgespookt hebben. Nadien is een editie van Poëzie op zondagmorgen in de Foyer van de Stadsschouwburg rond Hugo Claus met zeer schoon volk. Na een literaire lunch trekt u de boekhandels in (Vekeman is zeker, Van den Boogaard waarschijnlijk). Een must see is de tento ‘Nooit meer typen’ in de Bib, met vijftien typemachines van W.F. Hermans, maar ook die van Paul Snoek en Annie M.G. Schmidt en met dertig vitrines over het schrijfproces van auteurs die de laatste jaren in de Bib te gast waren. Besluiten doet u met de uitreiking van de Confituurprijs in De Casino. Het volledige programma vindt u op https://www.ccsint-niklaas.be/podium/10753/literair-festival-archipel. Graag verzoeken wij de ‘vroege vogels’ zich in te schrijven via info@reynaertgenootschap.be.  Dit ‘tweegevecht’ kadert eveneens in het programma van de Erfgoeddag 2018 met als thema ‘Kiezen’, zie http://www.erfgoeddag.be/search/site/reynaertgenootschap. Leeuwenfanaten en koningsgezinden worden in de loop van de Erfgoeddag in de Stedelijke Musea van Sint-Niklaas verwacht, waar Nobel de leeuw een van de figuren uit de ‘collectie’ is die dingt naar de populariteit van de kiezer.
 
3. VOER VOOR VOSSENJAGERS: VAN DEN VOS REYNAERDE FRAGMENT E (DARMSTADT) NU ONLINE
Van Van den vos Reynaerde zijn behalve twee complete handschriften (Comburg/A en Dyck/F) ook enkele fragmenten bewaard gebleven, waaronder de oude getuigen E (Darmstadt) en G (Rotterdam). Bij een zoekactie in de voormalige Hessische Landes- und Hochschulbibliothek te Darmstadt, de huidige Universitäts- und Landesbibliothek Darmstadt ontdekte Willem Kuiper dat ook de Darmstadste Reynaertfragmenten E ondertussen digitaal ontsloten zijn. Via de website Digitale Sammlungen (‘mittelalterliche und alte Hanschriften’ bleken de fragmenten te staan onder: Willem, Van den vos Reynaerde (Fragment), 14./15. Jahrhundert Hs-3321. Zie: http://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-3321?sid=85b7f17a7608d5cb8fb044ac44887014
Kuiper formuleerde er volgende bedenking bij: ‘Moge dit een aanleiding zijn om de tekst van dit fragment weer eens synoptisch te lezen met de andere redacties en na te denken over de varianten. Want als ik iets overgehouden heb aan de Reynaert-colleges van Lulofs dan is het zijn en nu mijn liefde voor varianten. Dankzij varianten gaat een tekst leven.’
 
4. LIJST VAN GEDIGITALISEERDE MIDDELNERLANDSE HANDSCHRIFTEN
Als gevolg van de vermelding van de Darmstadstse fragmenten en de melding op www.neerlandistiek.nl hebben Willem Kuiper en Dirk Schoenaers op 30 maart 2018 binnen Wikisource een webpagina aangemaakt, getiteld: Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliothekenen vervolgens zijn ze begonnen met het invoeren van links. Zij spreken de hoop uit dat dit initiatief brede navolging zou vinden ‘en dat deze lijst zal uitgroeien tot een zo compleet mogelijke inventarisatie van integraal gedigitaliseerde Middelnederlandse literaire bronnen op het Internet’. Heerlijk! Zie ook: http://www.neerlandistiek.nl/2018/04/op-weg-naar-een-lijst-van-gedigitaliseerde-middelnederlandse-handschriften-en-drukken/
 
5. MAGISCHE MINIATUREN IN UTRECHT (TOT 3 JUNI)
Nog tot 3 juni loopt in het Utrechtse museum Het Catharijneconvent de tentoonstelling Magische miniaturen, een kleurrijke blik op de middeleeuwen. Slechts zelden zijn zoveel bijzondere manuscripten uit de Zuidelijke Nederlanden bij elkaar getoond. De tentoonstelling is georganiseerd in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.  In de tentoonstelling ontdekt de bezoeker de felle kleuren van fantastische wezens, diertjes, figuurtjes en bloemen, een magisch universum afgebeeld op hele kleine schilderijtjes die dienden als illustratie van handgeschreven boeken. Ieder minuscuul figuurtje is een portret, ieder landschapje een kijkje in het leven van toen. Opmerkelijk is het achttien lezingen tellende programma, aangeboden door de Vrienden van Museum Catharijneconvent. Bij de tentoonstelling hoort een fraaie catalogus: Zuid-Nederlandse Miniatuurkunst. De mooiste verluchte handschriften in Nederlands bezit onder redactie van Anne Margreet W. As-Vijvers en Anne S. Korteweg. Zie https://www.catharijneconvent.nl/bezoek-ons/tentoonstellingen/magische-miniaturen/
 
6. ‘VERRASSENDE’ VONDSTEN
In Catharijne (2018.1), het blad van het Catharijnemuseum, verscheen het artikel ‘Als de vos de passie preekt… Verrassende vondsten’ van Floris G.T. Harskamp met o.a. twee vossenillustraties uit een prachtig verlucht Gents getijdenboek van ca 1475 met tweemaal een prekende vos met een blauwe (monniks-/zotten-)kap predikend voor een haan. Nog interessanter is een pennenproef in een klein laat vijftiende-eeuws papieren religieus handschrift dat toebehoorde aan zuster Anna Jansdr. uit het regularissenklooster van O.L.V. in Nazareth uit de buurt van Rijswijk en dat eveneens in het Catharijnemuseum thuishoort. Het gaat om twee tweeregelige verzen (‘Hij liep tot den pape ende riep laet ons / gaen Reynaert die vos in gevaen’ en ‘Reynaert sprac tot voru Ermelinen / Ic bevele u mine welpekinen’) en een enkelvoudig vers (‘[D]Oe spranc uuijt Reynaert gaen’). De verzen verwijzen naar de tweede (Martinet tot zijn vader) en derde bodetocht (Reynaert tot Hermeline), maar zijn niet direct te relateren aan de overgeleverde handschriften. Het is goed mogelijk dat ze het product zijn van een mondelinge overlevering of van een gememoriseerde tekst. Of ze verwijzen naar andere, in elk geval rijmende, niet overgeleverde schriftelijke versies van de tekst(en). Zie hiervoor de vroeger in Tiecelijn gepubliceerde studie van Herman Brinkman: http://www.dbnl.org/tekst/_tie002199901_01/_tie002199901_01_0029.php.
Circa 1475 is vooral de tweede Reynaert populair. Handschrift B (Utrechts, nu bewaard in de K.B. Brussel) dateert van circa 1470, hs. C (K.B. Den Haag) werd voltooid op 14 augustus 1477. Ook de proza-incunabel P (Gouda) van 1479 en herdruk Pd (Delft) van 1485 en de Antwerpse rijmdruk (1487-1490) dateren eveneens alle uit de laatste decennia van de vijftiende eeuw.
In Catharijne vinden we tot slot een nieuwe Reynaertprent van illustrator Pieter van Rij (zie https://www.facebook.com/pietervanrijcartoons/photos/a.452046954978333.1073741827.
438455006337528/843991742450517/?type=3&theater
).  
 
7. NIEUWE VOSSENPUBLICATIES
Op https://asw-verlage.de/katalog/reineke_fuchs___reynard_the_fox-1871.html vindt u een nieuwe Reineke Fuchs-editie met de tekeningen van Johann Heinrich Ramberg (1763-1840), die vergroot en ingekleurd (door Emanuella Israel) worden gepresenteerd (naar de druk van 1873), samen met fragmenten uit de versie D.W. Soltau. ISBN: 978-3-89739-854-2. Deze productie kwam tot stand in samenwerking met het Niedersächsischen Landesmuseum Hannover. Ze kost 32 EUR.
Het boek Lady into Fox van de Engelse auteur David Garnett uit 1922, een betoverende parabel over de liefde, en recent in het Nederlands vertaald als Vrouw of vos werd door De Wereld Draait Door verkozen als boek van de maand maart 2018. Een korte bespreking is te vinden via https://dewerelddraaitdoor.bnnvara.nl/media/383733. De gegevens over het boek: via https://www.libris.nl/boek/?authortitle=david-garnett/vrouw-of-vos--9789059367852.
 
8. ‘LEES MIJ’
In de Antwerpse boekhandel De Groene Waterman werd onder de titel ‘LeesMij’ een nieuwe leesgroep opgericht, waarin van maart tot juni 2018 vijf gedreven literatuuronderzoekers en gepassioneerde lezers van de Universiteit Antwerpen hun stem geven aan een boek dat volgens hen ‘Lees mij’ roept. Op 10 maart jl. beet Wouter Haverals, doctoraatsstudent Middelnederlandse letterkunde, de spits af met de Reynaert. De volgende LeesMij-groepen zijn te vinden op http://groenewaterman.mijnboekhandelaar.com/index.php?option=com_jevents&view=cat&task=cat.listevents&Itemid=10108 .


9. UITSMIJTER
Zonder commentaar: https://imgur.com/aihddwh.gifv
 
10. TOT SLOT
Onze site: www.reynaertgenootschap.be
Bent u actief op Facebook? Word dan fan van het Reynaertgenootschap: http://www.facebook.com/pages/Reynaertgenootschap-vzw/368312377681
Verwante sites:
http://www.toerismewaasland.be/nl/pagina/reynaert-de-vos
http://www.erfgoedcelwaasland.be/item.php?itemno=451&lang=NL
Tiecelijn is digitaal te vinden op:
http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=_tie002 en op www.reynaertgenootschap.be