You are here

e-brief 2011 - Nr. 1

Bij het begin van 2011 wensen we alle abonnees van dit e-zine van harte een gelukkig en zo gezond mogelijk nieuw jaar. We vallen direct met een primeur in huis: een nieuw volksboekje is aan de oppervlakte gekomen dankzij een schenking van 21 Reynaertdrukken van Lotte Hellinga aan de Brugse openbare bibliotheek Biekorf. (Minstens) één van de drukjes is in elk geval de moeite waard om er een vondstmelding aan te wijden. Het linkt de Reynaert voor het eerst aan de familie Ducaju in de achttiende eeuw én meteen doet de Ros Beiaardstad Dendermonde zijn intrede binnen het selecte clubje van Zuid-Nederlandse steden die Reynaertvolksboekjes hebben voortgebracht (naast Antwerpen, Gent en wellicht ook Brugge). Verder onderzoek is nuttig en wordt ongetwijfeld in de volgende Tiecelijn gepubliceerd. Begin maart geeft Rik van Daele naar aanleiding van de tentoonstelling ‘Een schenking van 21 Reinaert-drukken’, samengesteld door Ludo Vandamme, wetenschappelijk medewerker Historische Collecties (handschriften en oude drukken), in de Brugse Biekorf een lezing over Brugse vossensporen. De exacte datum wordt binnenkort via dit e-zine meegedeeld.

1. ONTDEKKING NIEUW REYNAERTVOLKSBOEK

In de leeszaal van de vernieuwde Brugse Openbare Bibliotheek Biekorf opende op 11 januari 2011 een tentoonstelling over ‘Een schenking van 21 Reinaert-drukken’. Ze bestaat uit 16de-19de-eeuwse Reynaertdrukken die door een recente schenking (door Lotte Hellinga in 2010) in de Brugse bibliotheek zijn terechtgekomen. De Biekorf is de erfgoedbibliotheek waar ook het oeuvre en het archief van Guido Gezelle bewaard worden. De 21 Reynaertboekjes hebben in de twintigste eeuw een interessante reeks bezitters gekend. De meeste drukjes waren achtereenvolgens eigendom van volkskundige en Reynaertspecialist Isidoor Teirlinck (1851-1934), diens zoon en literator Herman Teirlinck (1879-1967), (Bruggeling en) taalkundige Willem Pée (1903-1986), Reynaertdeskundige en boekhistoricus Wytze Gs Hellinga (1908-1985) en diens leerling en latere vrouw Lotte Hellinga-Querido (°1932).

Minstens één boekje vraagt meteen om speciale aandacht omdat het om het eerste bekende exemplaar gaat van een volksboekje dat in Dendermonde werd gedrukt én het eerste binnen het drukkersgeslacht Ducaju (tot nu toe was dat een Gents drukje van Snoeck-Ducaju en zoon uit 1834-1886; Menke, ‘Bibliotheca Reinaerdiana’, Teil I, nr. 59, p. 176). Het betreft:

REYNAERT | DEN VOS, | OFT | DER DIEREN OORDEEL. | In het welck door Koningh LION, ende syne Hee- | ren de schalckheydt van Reynaert den Vos, |wordt ondersocht ende geoordeelt. | ’t Verhael seer genuchelijck | ende profytige Morale | Bedietselen mede-brenghende.|
Onder de houtsnede met de naam van de ontwerper E. Quellinus en de initialen van de uitvoerder I.C.I. (Jan Christoffel Jegher) volgt het impressum:

‘Tot DENDERMONDE by JACOBUS DUCAJU Gezworen Boeck-drucker | ende Boeck-verkooper woonende op de groote Merckt.

Het boekje (dat in tegenstelling tot de meeste andere wél de naam van Willem Pée en niet die van Isidoor Teirlinck als eigenaar bevat) moet nog verder onderzocht worden. Op het eerste zicht lijkt het sterk verwant met het Antwerpse Reynaertdrukje van Joannes van Soest uit 1755 (waarvan exemplaren overgeleverd zijn in Antwerpen, Brussel, Groningen en Brugge (Menke, nr. 39 van de Zuid-Nederlandse volksboeken, p. 163).

Jacobus Joannes du Caju (Dendermonde, 1707-1783) was het derde kind van Willem du Caju en boekverkopersdochter Catharina Huyssens. Hij leerde het drukkersambacht bij zijn broer Antonius te Antwerpen en vestigde zich te Dendermonde nadat zijn vader voor hem de drukkerij van Daniel van Noorthover (tot 1722 op de Grote Markt, nadien op de Vismarkt) had overgenomen. Op 22-jarige leeftijd kreeg hij het keizerlijk drukkersoctrooi. Hij drukte aanvankelijk thuis in de ‘Kerck-straet’. Na zijn huwelijk in 1735 vestigde hij zich in ‘den Biekorf’ (!) in de Torenstraat (thans de Brusselsestraat) in Dendermonde. In 1748 verhuisde hij naar de Scheldestraat (nu Courtensstraat) en in 1765 kocht hij een huis op de Koornaard (nu Vlasmarkt). Na zijn overlijden in 1783 werkte zijn weduwe Anna Jacoba Monier verder op de Vismarkt (Justitieplein). Dat Jacobus voor zijn huwelijk nog een tijdlang in de woning van Daniel van Noorthover werkte, is een interessante veronderstelling (waaruit zou volgen dat het drukje dateert tussen 1729-1735), maar moet verder onderzocht worden. Misschien kunnen specialisten als Aimé Stroobants (bron: ‘Onder de pers’ uit 1993) en Jozef Dauwe hier assisteren. (RVD)

De tentoonstelling is nog toegankelijk tot eind april in de Brugse Biekorf, Kuiperstraat 3. Ze is gratis toegankelijk tijdens de openingsuren van de bibliotheek. De fraaie foldertekst / http://www.brugge.be/internet/nl/content/files/bibliotheek/Folder_Reinaertdrukken.pdf en de panelen / http://www.brugge.be/internet/nl/content/files/bibliotheek/Panelen_Reinaertdrukken.pdf zijn downloadbaar.

2. LEESCLUB BESPREEKT HET LEUGENVERHAAL

Op maandag 24 januari 2010 om 20 bespreekt de leeskring Davidsfonds Sint-Niklaas met (voor de gelegenheid) leesgroepbegeleider Rik van Daele het boek ‘Het Leugenverhaal’ van het echtpaar Corine Kisling en Paul Verhuyck. De afhandeling van een bescheiden erfenis roept Lucas Mingus, uitgever te Amsterdam, terug naar zijn geboortedorp in Zeeuws-Vlaanderen. Bovendien heeft zijn oude leermeester Rosseel hem om hulp gevraagd: de bejaarde monnik is onverwacht in de problemen gebracht doordat hij een artikel over Reynaert en de graal heeft gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift.
Inschrijven kan telefonisch (00 32 (0)3296 05 23) of per mail r.demeerleer@telenet.be.
Locatie: Stedelijke Openbare Bibliotheek, Hendrik Heymanplein 3 Sint-Niklaas.

3. REINTJE VOS, KONING VAN FOLKLOREN

Volkskunstgroep Reintje Vos bracht in ‘t Vossenhol te Kemzeke (Sint-Jansteenstraat 12) tussen kerst en nieuw het verhaal van de ‘Koning van Folkloren’ tot leven als een poppenspel. Meer dan 20 personages kregen een plaats tijdens deze bijzondere vertoning. Toeschouwers maakten mee hoe Rein de Draak van Smook aan zijn voeten legde en hoe hij in discussie ging met de tovenaar Pantaar. Het poppenspel is gebaseerd op ‘De Koning van Katoren’, het meesterlijke boek van Jan Terlouw. Het verhaal, met Reintje Vos in de hoofdrol, werd herwerkt door Jos de Cock.
Terlouw was op de première aanwezig en loofde de dictie van de vooral jonge ‘stemmen’. Hij gaf bewerker Jos de Cock een pluim omdat hij de essentie van het verhaal zo knap behouden had.
Info: www.reintjevos.be| pr@reintjevos.be | 0486 47 58 67 (Els De Vriendt).

4. PAUL VERHUYCK GEEFT 19DE HERMAN HEYSELEZING OVER UILENSPIEGEL KWELGEEST

Het bestuur van de heemkundige kring d’EUZIE vzw en de vzw Reynaertgenootschap nodigen u graag uit op de negentiende Herman Heyselezing op zaterdag 19 februari 2011 om 20 uur in het oud-stationsgebouw, Stadionstraat 113 te Stekene. Paul Verhuyck (samen met Corine Kisling auteur van ‘Het Leugenverhaal’, ‘Kwelgeest’ en ‘De duim van Alva’) spreekt over Uilenspiegel kwelgeest. Marcel Ryssen leest voor uit Uilenspiegel. De toegang is gratis. Nadien volgt een receptie. De lezing wordt georganiseerd ter ere van en in nagedachtenis aan Herman Heyse (1937-1992), medestichter en redacteur van Tiecelijn en stichtend voorzitter van d’EUZIE.
Paul Verhuyck werd in 1940 in Antwerpen geboren. Na zijn studies Romaanse Filologie aan de Rijksuniversiteit te Gent werkte hij onder meer aan de Hogeschool voor Vertalers & Tolken in Antwerpen. Daarna trok hij naar Nederland, waar hij gedurende 27 jaar als universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit te Leiden verbonden was en oudere Franse en Occitaanse literatuur doceerde (1972-1999). Naast een reeks wetenschappelijke publicaties op vakgebied, publiceerde hij romans en verhalen. Paul Verhuyck woont met echtgenote Corine Kisling in Graauw, Zeeuws-Vlaanderen.

5. GEZOCHT: FOTO-, FILMMATERIAAL & VOORWERPEN I.V.M. SINT-NIKLASE REYNAERTMASSASPELEN

In mei 1973 werd voor het eerst een Reynaertmassaspel opgevoerd in Sint-Niklaas. In een betoverende regie van Mark Liebrecht brachten honderden acteurs uit plaatselijke toneelkringen en scholen een spetterend spektakel op een groot podium voor het stadhuis. De Reynaertfiguur werd vertolkt door Jaak van der Helst, die als regisseur zijn stempel drukte op de succesvolle Reynaertspelen van 1985 en 1992. Het stadspark en het kasteel Walburg vormden het decor voor deze nieuwe edities, waarin het Middelnederlandse dierenverhaal de grondstof leverde voor telkens een wervelend, creatief en hedendaags schouwspel.
De stedelijke openbare bibliotheek, de Bibliotheca Wasiana en het stadsarchief zullen in mei 2011 een tentoonstelling presenteren over deze Reynaertspelen. Zij zoeken nog naar aanvullende filmbeelden, foto’s, documenten en getuigenissen. Contact: stadsarchief, Hendrik Heymanplein 3, 9100 Sint-Niklaas, tel. 00 32 (3) 760 47 59, archief@sint-niklaas.be. U kunt ook via het Reynaertgenootschap reageren: info@reynaertgenootschap.be.

6. NIEUWE PUBLICATIES

1. Bert Vervaet, ‘Van den Vos Reynaerde in Groot-Lochristi’, in: Jaarboek van de heemkundige Kring De Oost-Oudburg, 47 (2010), ca 70 p.
In het recente nummer van het jaarboek van De Oost-Oudburg verscheen een bijzonder goed gedocumenteerde bijdrage over de rol van de gemeente Lochristi in de ‘naleving’ van de Reynaertmaterie door ondervoorzitter van de Oost-Oudburg en voorzitter van de cultuurraad van Lochristi Bert Vervaet. Door de accuraatheid van de bijeengebrachte gegevens, de interessante pistes over Hijfte (Gentse bedevaart, eigenaars, kromme paden, de Rostijnenstraat…), de grote overvloed aan interessant fotomateriaal, de vroegste getuigenissen van Reynaertnaleving (van de oude boekerij tot het eerste openluchtspel), de interessante wetenswaardigheden (over de keuze tussen Destelbergen en Lochristi als inplantingsplaats van het Reynaertbeeld van Firmin de Vos) en de bijzonder gedetailleerde en relevante opsommingen in verband met verenigingen en initiatieven die van Lochristi een ware Reynaertgemeente hebben gemaakt, is het een voorbeeldstudie voor vele andere steden en gemeenten die iets met de Reynaert te maken hebben.
Het jaarboek kost 23 EUR (4 EUR verzendingskosten) voor niet-leden. Via overschrijving op 000-0445972-63, te bestellen bij De Oost-Oudburg, Kluizestraat 16, 9080 Zaffelare, met vermelding ‘jaarboek niet-lid.’. Meer info op: http://users.skynet.be/oost-oudburg/start.html.

2. ‘Die Mär von Reineke dem Fuchs’
Dit nieuwe Duitse Reynaertboek van Bernd Sternal en Lisa Berg is uitgegeven door Verlag Sternal Media in Gernrode en is beschikbaar in 2 edities. De meer luxueuze hardcover bevat 26 kleurenillustraties (door ons niet ingezien; ISBN 9-783-8423-0627-1) en kost 28 EUR; de paperback (ISBN 9-783-8423-3001-6) 16 EUR. Zie www.buch.sternal-media.de en http://www.info-harz.de/News-Buchneuerscheinung-Die-M%C3%A4r-von-Reineke-dem-Fuchs_820.html

3. ‘Mooi is dat!’
“Strip en wereldliteratuur vormen sinds jaar en dag een gouden combinatie. Maar hoe zit het met strip en Nederlandstalige klassieken? Om die vraag te beantwoorden stelden Gert Jan Pos, intendant strips van het Fonds BKVB, en Pieter Steinz, chef Boeken van NRC Handelsblad en auteur van diverse literatuurgidsen, een lijst van literaire meesterwerken samen. Pos vroeg Nederlandse en Vlaamse stripmakers vervolgens om een meesterproef: vat je favoriet uit deze toplijst samen in één strippagina. Ruim vijftig toptekenaars namen de handschoen op. Het resultaat is een staalkaart van de Nederlandstalige literatuur in stripvorm.” Jeroen Funke illustreerde ‘Van den vos Reynaerde’. Bron: http://www.uitgeverijdevliegendehollander.nl/result_titel.asp?T_Id=535&A_Id=414&A_Id2=&A_Id3; de illustratie van Funke wordt afgebeeld in het weekendmagazine van Gazet van Antwerpen van zaterdag 22 januari 2011 p. 28.

7. AGENDA

Maandag 24 januari 2011, 20 uur: ‘Het leugenverhaal’ van Kisling & Verhuyck, begeleiding door Rik van Daele, Stedelijke Openbare Bibliotheek Sint-Niklaas, Hendrik Heymanplein 3. Organisatie: Davidsfonds Sint-Niklaas.

Zaterdag 19 februari 2011, 20 uur: Paul Verhuyck spreekt over ‘Uilenspiegel kwelgeest, 19de Herman Heyselezing, Stadionstraat 113, 9190 Stekene (gratis, gevolgd door receptie). Organisatie: d’EUZIE en Reynaertgenootschap.

Tussen 7 en 11 maart 2011: Rik van Daele wil ‘Speuren naar Brugse vossen’, in De Biekorf, Openbare Bibliotheek Brugge, Kuipersstraat 3, 8000 Brugge, www.brugge.be/bibliotheek/ tussen 7 en 11 maart (datum wordt spoedig meegedeeld). Organisatie: De Biekorf.

Woensdag 23 maart 2011, 14.30-16.30 uur: Rudi Malfliet spreekt over ‘Willem die Madocke maecte en ‘Van den vos Reynaerde’ creëerde’, in de Somersstraat 13-15, 2018 Antwerpen. Organisatie: Garant-Uitgevers / Het Boekenpodium - Centrum voor het non-fictionboek. Info: http://www.maklu.be/nieuwsbrieven/willem-die-madocke-maecte/uitnodiging.html.

Rudi Malfliet wordt ook verwacht in het SteM, Stedelijke Musea van Sint-Niklaas, op 15 mei 2011 om 11.15 uur en dit in het kader van het voorzitterschap van het Intergemeentelijk Project Het Land van Reynaert van de stad Sint-Niklaas. Organisatie: SteM

8. VOLGEND E-ZINE

In een volgend nummer komen we uitgebreid terug op de plannen van de stad Sint-Niklaas om het voorzittersjaar 2011 van het IGP Het Land van Reynaert af te sluiten. Vooral het grootse figurentheatergebeuren ‘Het hol van de vos’ (werktitel) en de tentoonstelling over de Reynaertmassaspelen van de Bib en het Stadsarchief in de loop van de maand mei springen in het oog. In het volgende e-zine vindt u ook een kort verslag van de Reynaertvertelwedstrijd van de Marnixring Land van Waas Reinaert in Sint-Niklaas en nieuws over diverse Reynaertdrukjes waarbij antiquariaat Secundus betrokken is.

9. TOT SLOT

Bent u actief op Facebook? Word dan fan van het Reynaertgenootschap: http://www.facebook.com/pages/Reynaertgenootschap-vzw/368312377681

Uitschrijven kan via een mailtje info@reynaertgenootschap.be.
Suggesties eveneens via dit adres.

Verwante sites:
http://www.tov.be/waasland/reynaert.aspx?id=76130
http://erfgoedcelwaasland.be

Categorie: